70.Տրված բառերը բաժանի՛ր բառակազմական բաղադրիչների (արմատների և ածանցների): Ինչպիսի՞ բառեր են հավաքված բառաշարքերից յուրաքանչյուրում:
Ա. Թվական, պատմություն, աղյուսակ, գրիչ, ազդեցություն, խորություն:
Թվական-Թվ + ական
Պատմություն-Պատմ+ություն
Աղյուսակ-Աղյուս + ակ
Գրիչ-Գր + իչ
Ազդեցություն-Ազդեց + ություն
Խորություն-խոր + ություն
Այս բոլոր բառերը ածանցավոր էն։
Բ. Արևելք, արևմուտք, կենսագիր, օտարամուտ, ծովագնաց, ինքնատիպ:
Արևելք-Արև + ել +ք
Արևմուտք-Արև + մուտ + ք
Կենսագիր-Կենս + ա + գիր
Օտարամուտ-Օտար + ա + մուտ
Ծովագնաց-Ծով + ա +գնաց
Ինքնատիպ-Ինքն + ա + տիպ
Այս բոլոր բառերը բարդ ածանցավոր են։
Գ. Արևելյան, կենսագրություն, արևադարձային, անուշահոտություն, բազմատեսակություն:
Արևելյան-Արև + ել +յան
Կենսագրություն-Կենս + ա + գիր + ություն
Արևադարձային-Արև + ա + դարձ + ային
Անուշահոտություն-Անուշ + ա + հոտ + ություն
Բազմատեսակություն-Բազմ + ա + տեսակ + ություն
Այս բոլոր բառերն ել են բարդ ածանցավոր։
71.Նախադասությունները լրացրո՛ւ:
Միայն մեկ արմատով կազմված բառերը կոչվում են պարզ բառեր.
Օրինակ կրակ, հոդ, ջուր, օդ,օձ: Մեկ արմատով և ածանցով կամ ածանցներով կազմված բառերը կոչվում են ածանցավոր բառեր. օրինակ կրակոտություն, հողեղեն,պատմություն.:
Մեկից ավելի արմատներով կազմված բառերը կոչվում են բարդ բառեր, օրինակջրհոր, օդանցք,հեռախոս: Մեկից ավելի արմատներով և ածանցով կամ ածանցներով կազմված բառերը կոչվում են բարդ ածանցավոր բառեր, օրինակ կրակմարիչ, անջրանցիկ,հեռուստատեսություն:
72.Տրված բառերից առանձնացրու այն արմատները, որոնք
ա) հնչյունափոխված են.
Զուգել, չվերթ, շինության, հետախույզ, մեծասքանչ, զորասյուն, զբոսանավ, կենտրոնախույս, փառամոլճյուղակոտոր
բ) միայնակ, որպես բառ չեն գործածվում (չես հանդիպել):
Օրինակ` ա) բնութագրել — բնութ (բնույթ) – ույ-ը դարձել է ու.
բ) խորազնին – զնին արմատը միայնակ, որպես բառ չի գործածվում,
լուսավոր, ջրամբար, գնել, լճափ, հանգստություն, խորաքնին
ա)Զուգել, լուսավոր, ջրամբար, գնել, չվերթ, շինության, լճափ, հանգստություն:
բ) Խորաքնին, հետախույզ, մեծասքանչ, զորասյուն, զբոսանավ, կենտրոնախույս, ճյուղակոտոր, փառամոլ:
7֊3. Տրված բարդ բառերի առաջին բաղադրիչները փոխելով` ստացի՛ր նոր բաղադրյալ բառեր:
Ագեվազ (կենգուրու), կակղամորթ, մարտունակ, արճճապատ, մեծասքանչ, հողածին, փառամոլ, ատոմակայան:
Արագավազ, սպիտակամորթ, պարզունակ, անապատ, հիասքանչ, նորածին, խաղամոլ, ավտոկայան։
74.Տրված բարդ բառերի վերջին արմատները փոխելով` ստացի՛ր նոր բարդ բառեր:
Հեռախոս, հանրածանոթ, ձյունածածկ, երկրագունդ, կենսակերպ, հնավանդ, մտահոգ, բարենպաստ, ակնթարթ, լուսանցք:
Հեռավար, հանրահայտ, ձնեմարդ, երկրաբան, կենսագրություն, հնավարտ, մտահաղացում, բարեկամաբար, ակնհայտ, լուսամփոփ։
75.Փորձի՛ր այս բառերի կազմությունն ու նշանակությունը բացատրել:
ա) Այգեբաց-խաղողի վազերը բացելը՝ հողից ազատելը,
այգաբաց- որևէ երևույթի՝ իրադարձության՝ դարաշրջանի սկիզբ:
բ) Հայելի,-առարկա որի րայից երևում է մարդու կրկնօրինակը
հայացք,-առտահայտաց դեմք
ծովահայաց-դեպի ծովը նայող: (գրաբ. հայել — նայել)
գ) Ակնթարթ,-շատ կարճ ժամանակամիջոց, վայրկյան:
ակնդետ,-անհամբեր
ակնոց-իր որը հագնոմւ են լավ տեսուղության համա
77.Բաղադրյալ այնպիսի բառեր կազմի՛ր, որոնց սկզբում լինեն տրված բառերի վերջին բաղադրիչները: Ի՞նչ է փոխվում:
Դեղնակտուց, կենսախինդ, կենսագիր, քինախնդիր, ակնդետ:
Կտուցավոր, խնդություն, գրիչ, խնդրագիրք, դիտավայր։
78.Այնպիսի բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր, որոնց վերջում լինեն տրված բառերի առաջին բաղադրիչները: Ի՞նչ է փոխվում:
Բուսական, կատվազգի, սուզանավ, սիրառատ, շինություն:
Անբույս, վագրակատու, խորասուզում, ինքնասեր, անշենություն։
89.Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր բարդ բառերով:
Երկինքը քերելու չափ բարձր-երկնաքեր
բարի մտքով-բարեմիտ
վատ համբավ ունեցող-վատահամբավ
հեշտությամբ թեքվող-յուրաթեք
խաժ աչքեր ունեցող-խաժաակն
կյանքը սիրող-կեսնասեր
հանրության կողմից ճանաչված-հանրահայտ
կյանքով ուրախացող-կենսուրախ
90.Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր բաղադրյալ բառերով:
Մանր նկարներ անող-մանրանկարիչ
թռչուններ բուծելու տեղ-թռչնաբուծարան
գյուղի տնտեսությանը հատուկ-գյուղատնտեսական
միտք հղանալը-մտահաղացում
արդյունք ունեցող-արդյունավետ
աշխատանքը սիրելը-աշխատասեր
հավասար կշիռ ունենալը-հավասարակշիռ
բառերի մասին գիտություն-բառագիիտություն
Մարիա Վաթյանի բլոգ 