Անդրե Մորուա «Մանուշակներ ամեն չորեքշաբթի»

Էսսե-պատում

Կյանքում երբեմն ամենաանկեղծ զգացմունքներն արտահայտվում են ոչ թե մեծ խոսքերով կամ թանկարժեք նվերներով, այլ փոքրիկ, առաջին հայացքից աննշան արարքներով։ Մարդը կարող է ամբողջ կյանքում չիմանալ, թե ինչ ազդեցություն է ունեցել մեկ ուրիշի կյանքի վրա, և միայն ժամանակ անց հասկանալ, որ իր համար սովորական թվացող մի երևույթ ինչ-որ մեկի համար եղել է մի ամբողջ աշխարհ։

Անդրե Մորուայի «Մանուշակներ ամեն չորեքշաբթի» ստեղծագործությունը հենց այդպիսի մի պատմություն է՝ լուռ, անպատասխան և անսահման նվիրված սիրո մասին։

Պատմության կենտրոնում հայտնի դերասանուհի Ջենի Սորբիեն է, որն իր գեղեցկությամբ, տաղանդով և դերասանական վարպետությամբ հիացնում էր հանդիսատեսին։ Նա սովոր էր ուշադրության, ծաղիկների, երկրպագուների և գովեստների։ Սակայն մի օր նրա կյանքում հայտնվում է մի անանուն երիտասարդ, որը յուրաքանչյուր չորեքշաբթի նրան մի փոքրիկ փունջ մանուշակ էր ուղարկում։ Երիտասարդը չէր փորձում հանդիպել նրան, չէր գրում նամակներ և ոչինչ չէր պահանջում։ Նա պարզապես ցանկանում էր իր հիացմունքն արտահայտել այդ համեստ նվերի միջոցով։

Սկզբում Ջենին առանձնապես ուշադրություն չէր դարձնում այդ ծաղիկներին։ Նրա համար դրանք պարզապես հերթական երկրպագուի նվերն էին։ Սակայն ժամանակի ընթացքում մանուշակները դարձան նրա շաբաթվա սպասված մասը։ Նա սկսեց հետաքրքրվել անծանոթ երիտասարդով, ցանկացավ իմանալ՝ ով է նա և ինչու է ամեն անգամ հենց չորեքշաբթի գալիս։ Երբ վերջապես որոշեց հանդիպել նրան, երիտասարդն այլևս չեկավ։ Անցան շաբաթներ, սակայն մանուշակները չվերադարձան։

Միայն մեկ տարի անց Ջենին իմացավ այդ լուռ երկրպագության իրական պատմությունը։ Երիտասարդը՝ Անդրեն, մահացել էր Մադագասկարում՝ զինվորական ծառայության ընթացքում։ Նրա հայրը Ջենիին պատմեց, որ որդին իրենից ոչինչ չէր սպասում։ Նա պարզապես հիանում էր դերասանուհով և նրա մեջ տեսնում կատարելության ու շնորհի մարմնացում։ Պարզվեց նաև, որ երիտասարդը բազմաթիվ նամակներ էր գրել նրան, բայց երբեք չէր ուղարկել։

Այս բացահայտումը փոխեց Ջենիի վերաբերմունքը տեղի ունեցածի նկատմամբ։ Նա հասկացավ, որ իր կյանքում եղել է մեկը, ում համար ինքը շատ ավելին էր, քան հայտնի դերասանուհի։ Անդրեն նրան սիրել էր հեռվից՝ առանց փոխադարձության պահանջի։ Ջենին, իր հերթին, որոշեց ամեն չորեքշաբթի այցելել նրա գերեզմանին և մանուշակներ դնել այնտեղ։ Այդպես մի փոքրիկ ծաղկեփունջ դարձավ երկու անծանոթ մարդկանց կապող հավերժական հիշողության խորհրդանիշ։

Ինձ համար ստեղծագործության ամենահուզիչ կողմն այն է, որ Անդրեն երբեք չի փորձել իր զգացմունքները պարտադրել Ջենիին։ Նրա սերը չի արտահայտվել պահանջներով կամ ակնկալիքներով, այլ՝ հետևողականությամբ, համբերությամբ և փոքրիկ, բայց իմաստալից քայլերով։ Միևնույն ժամանակ Ջենիի կերպարը նույնպես հետաքրքիր փոփոխություն է ապրում։ Սկզբում նա սովոր է լինել ուշադրության կենտրոնում, սակայն վերջում հասկանում է, որ իրական զգացմունքները երբեմն կարող են աննկատ մնալ նույնիսկ ամենահայտնի մարդու համար։

Կարծում եմ՝ այս պատմությունը նաև հիշեցնում է, որ մենք հաճախ ուշ ենք գնահատում այն, ինչ ունենք։ Երբեմն մարդուն կամ նրա վերաբերմունքը սկսում ենք կարևորել միայն այն ժամանակ, երբ այլևս հնարավորություն չունենք պատասխանելու։ Ջենին կարող էր հանդիպել Անդրեին, շնորհակալություն հայտնել կամ պարզապես մի քանի բառ փոխանակել նրա հետ, սակայն այդ հնարավորությունը բաց թողնվեց։ Եվ հենց այդ չկայացած հանդիպումն է պատմությանը հաղորդում իր առանձնահատուկ տխրությունն ու խորությունը։

Ստեղծագործության ավարտը ցույց է տալիս, որ մարդու կյանքում կան զգացմունքներ, որոնք չեն անհետանում ժամանակի ընթացքում։ Մանուշակներն այլևս պարզապես ծաղիկներ չէին. դրանք դարձել էին հավատարմության, հիշողության և չիրականացած հանդիպման խորհրդանիշ։

Ինձ թվում է՝ պատմության ամենակարևոր միտքն այն է, որ մենք երբեք չպետք է թերագնահատենք մեր հանդեպ դրսևորվող անկեղծ վերաբերմունքը։ Չէ՞ որ երբեմն մի փոքրիկ փունջ մանուշակ կարող է իր մեջ մի ամբողջ կյանք տեղավորել։

Ստեղծագործության հեղինակի մասին

Անդրե Մորուա (André Maurois) ֆրանսիացի նշանավոր գրող, վիպասան, կենսագիր և էսսեիստ էր։ Նա հայտնի է հատկապես իր հոգեբանական վեպերով, պատմական աշխատություններով և մեծ գրողների կյանքի մասին գրված կենսագրություններով։

1․ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ են զբաղեցնում մարդու հոգեբանությունը, սերը, ընտանիքը, մարդկային հարաբերությունները և կյանքի իմաստը։
Նրա գրական անունը սկզբում կեղծանուն էր։ Նա ծնվել էր Էմիլ Հերցոգ անունով, իսկ Անդրե Մորուա անունը հետագայում դարձավ նրա պաշտոնական անունը՝ 1947 թվականին։

2. Նա գրող դառնալուց առաջ գործարան էր ղեկավարում։ Մոտ տասը տարի զբաղվել է ընտանեկան բիզնեսով, ինչը բավականին անսովոր ճանապարհ էր գրողի համար։

3. Առաջին համաշխարհային պատերազմը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա գրականության վրա։ Նա ծառայել է բրիտանական բանակի հետ և այդ փորձառությունից ոգեշնչված գրել է իր առաջին հայտնի գիրքը։

4. Նա շատ էր հետաքրքրվում անգլիական գրականությամբ։ Մորուան ուսումնասիրել և կենսագրություններ է գրել այնպիսի հայտնի գրողների մասին, ինչպիսիք են Շելլին, Բայրոնը և Դիքենսը։

5. Նա գրել է ոչ միայն վեպեր։ Նրա գրական ժառանգության մեջ կան նաև պատմական աշխատություններ, էսսեներ, պատմվածքներ և հայտնի մարդկանց կենսագրություններ։

6. Նրա կեղծանունն ի վերջո դարձավ իսկական անուն։ 1947 թվականին հատուկ պետական որոշմամբ նրան թույլատրվեց պաշտոնապես կրել Անդրե Մորուա անունը։

7. Նա Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ էր գրեթե 30 տարի։ Ընտրվել է 1938 թվականին և այդ կառույցում մնացել մինչև կյանքի վերջը։

«Սասունցի Դավիթ» հայոց ազգային էպոսը ևհամաշխարհային էպիկական ժառանգությունը

«Սասունցի Դավիթ» հայ ժողովրդական հերոսական էպոսը հայ հոգևոր մշակույթի
գագաթնակետերից է, որն իր մեջ խտացնում է հայ ժողովրդի ազատատենչ ոգին, հայրենասիրությունը,
պայքարը զավթիչների դեմ և արդարության հավերժական ձգտումը։ Էպոսը ձևավորվել է վաղ
միջնադարում (VII–X դարերում՝ արաբական տիրապետության դեմ մղված ազատագրական
պայքարի ժամանակաշրջանում) և դարերի ընթացքում բանավոր կերպով փոխանցվել
սերնդեսերունդ՝ հարստանալով նոր գծերով ու դրվագներով։

Էպոսն ամբողջական գրի է առնվել 1873 թվականին Գարեգին Սրվանձտյանցի կողմից Մշո Առինջ
գյուղում՝ բանասաց Մկրտիչ Աբրահամյանից (Կրպო)։ Հետագայում գրի են առնվել տասնյակ այլ
պատումներ, որոնք կազմում են «Սասնա ծռեր» էպոսի միասնական հավաքածուն։ 2012 թվականին
էպոսը ներառվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության
ներկայացուցչական ցանկում։

«Սասունցի Դավիթ» համահավաք բնագիրը բաղկացած է չորս ճյուղից, որոնցից յուրաքանչյուրը
ներկայացնում է Սասունի հերոսական տոհմի մեկ սերունդ՝ ստեղծելով միասնական շղթա.

Առաջին ճյուղ («Սանասար և Մհեր»): Ներկայացնում է Սասունի հիմնադրման, հերոսների
նախահայրերի՝ Սանասարի և Բաղդասարի ծննդյան, հրաշագործ գործերի և Առյուծաձև Մհերի
քաջագործությունների պատմությունը։

Երկրորդ ճյուղ («Մեծ Մհեր»): Պատմում է Մեծ Մհերի կյանքի, նրա հաղթանակների և այն
ողբերգական անեծքի մասին, որը նրան դատապարտում է անմահության և փակ դռների հետևում
մնալուն (Ագավնյա քարանձավում)։

Երրորդ ճյուղ («Սասունցի Դավիթ»): Էպոսի կենտրոնական և գեղարվեստորեն ամենահարուստ
մասն է։ Այն պատմում է Դավթի մանկության, անհնազանդության, Մսրո Մելիքի դեմ մղված
մենամարտի և հայրենիքի ազատագրման մասին։

Չորրորդ ճյուղ («Փոքր Մհեր»): Ներկայացնում է Դավթի որդու՝ Փոքր Մհերի ողբերգությունը, նրա
պայքարը անարդար աշխարհի դեմ և նրա մուտքը Վանա քարանձավ, որտեղ սպասում է աշխարհի
նորոգմանը։

«Գնա՛, որդի, հող հողին տուր, հավասարվի, մեր և ձեր արյունը մեկ չէ…» — Սասունցի Դավիթ

Համաշխարհային էպիկական ժառանգության համեմատություն

«Սասունցի Դավիթ» էպոսն իր գեղարվեստական հատկանիշներով, հերոսների կերպարներով և
համամարդկային գաղափարներով արժանի տեղ է զբաղեցնում համաշխարհային գրականության
գանձարանում՝ հավասարազոր լինելով հին և միջնադարյան խոշորագույն էպոսներին։


Էպոսի անվանումըԵրկիր / ՄշակույթՀիմնական գաղափարըՀիմնական հերոսը
Սասունցի ԴավիթՀայաստանՀայրենասիրություն,
ազատատենչություն,
ազգային
պաշտպանություն		Դավիթ
Իլիական / ՈդիսականՀին ՀունաստանՀերոսություն,
ճակատագիր,
տունդարձի և պատվի
գաղափար		Աքիլես, Ոդիսևս
Ռամայանա /
Մահաբհարատա		ՀնդկաստանԲարու հաղթանակը
չարի նդեմ,
տիեզերական կարգ և
պարտք (դհարմա)		Ռամա, Արջունա
ԲեովուլֆԱնգլոսաքսոնականՔաջություն, հրեշների
դեմ պայքար,
հերոսական մահ		Բեովուլֆ
ՄանասՂրղզականԺողովրդի միասնություն,
անկախություն և
հայրենիքի
պաշտպանություն		Մանաս

Համաշխարհային այլ էպոսների համեմատ՝ «Սասունցի Դավիթ»-ն առանձնանում է իր բացառիկ
ժողովրդականությամբ։ Այն ստեղծվել և պահպանվել է ոչ թե թագավորական պալատներում կամ
գրասենյակներում, այլ պարզ գյուղացիների և գուսանների շրջանում։

Լավատեսություն և հումանիզմ. չնայած բազմաթիվ զրկանքներին ու արհավίքներին, էպոսը միշտ
հավատում է բարու վերջնական հաղթանակին և հայ ժողովրդի հարատևությանը։

Աստվածային և մարդկային սահմանը. հերոսներըժժ օժտված են գերբնական ուժով, բայց
միաժամանակ խորապես մարդկային են, խոցելի, հարազատ հողի ու ջրի հետ կապված։

Թուր-Կայծակին և Քուռկիկ Ջալալին. անշունչ առարկաներն ու կենդանիները (զենքը, ձիերը)
էպոսում դառնում են հերոսի գաղափարական ու մարտական գործընկերներ։

«Սասունցի Դավիթ» էպոսը համաշխարհային էպիկական արվեստի գլուխգործոցներից է։ Այն ոչ միայն
պատմական հիշողության պահպանման միջոց է, այլև հայ ժողովրդի բարոյական օրենսգիրքը, որը
սերնդեսերունդ փոխանցում է արդարության, արժանապատվության և հայրենասիրության անխախտ
արժեքները։

<< Արտաշես Ա>>

Ի՞նչ հետևանքներ ունեցան Մագնեսիայի ճակատամարտը և Ապամեայի հաշտության պայմանագրերը Հայոց պատականության վերականգման համար։

Մ.թ.ա. 190 թվականին Մագնեսիայի ճակատամարտում Հռոմը պարտության մատնեց Սելևկյան արքա Անտիոքոս III-ին։ Դրանից հետո Սելևկյան պետությունը զգալիորեն թուլացավ, իսկ մ.թ.ա. 188 թվականին կնքվեց Ապամեայի հաշտության պայմանագիրը, որով սահմանափակվեցին Սելևկյանների ռազմական և քաղաքական հնարավորությունները։ Օգտվելով ստեղծված իրավիճակից՝ Մեծ Հայքի կառավարիչ Արտաշեսը և Ծոփքի կառավարիչ Զարեհը անկախացան Սելևկյաններից և իրենց հռչակեցին թագավորներ։ Այս իրադարձությունների արդյունքում վերականգնվեց հայկական պետական անկախությունը, և հիմք դրվեց Արտաշեսյան արքայատոհմին։

Ո՞վ էր Արտաշես Ա-ն:

Արտաշես Ա-ն հայոց թագավոր էր, Արտաշեսյան արքայատոհմի հիմնադիրը, որը կառավարել է մ.թ.ա. 189-160 թվականներին։ Նա սկզբում եղել է Սելևկյանների կառավարիչը Մեծ Հայքում, սակայն հետագայում, օգտվելով Սելևկյան պետության թուլացումից, անկախացել է և դարձել հայոց թագավոր։ Արտաշես Ա-ն հայտնի է իր միավորիչ գործունեությամբ, ռազմական հաջողություններով և պետական կառավարման բարեփոխումներով։ Նրա օրոք Հայաստանը սկսեց վերականգնել իր տարածքային ամբողջականությունն ու հզորությունը։

Ներկայացրե՛ք Արտաշես Ա-ի միավորիչ գործունեությունը և դրա հետևանքները։

Արտաշես Ա-ի գլխավոր նպատակներից մեկը հայկական հողերի միավորումն էր։ Նրա օրոք Մեծ Հայքին միացվեցին հարևան պետությունների տիրապետության տակ գտնվող մի շարք հայկական տարածքներ։ Նա ընդարձակեց երկրի սահմանները՝ գրավելով տարածքներ Մարաստանից, Վիրքից և այլ հարևան երկրներից։ Միավորիչ քաղաքականության շնորհիվ Մեծ Հայքը դարձավ ավելի ընդարձակ և հզոր պետություն։ Արտաշեսը նաև մեծ ուշադրություն դարձրեց երկրի ներքին կազմակերպմանը, սահմանների հստակեցմանը և հողային հարաբերությունների կարգավորմանը։ Նրա հրամանով սահմանաքարեր տեղադրվեցին, որպեսզի հստակեցվեն գյուղերի ու հողատարածքների սահմանները։ Այս ամենի արդյունքում ամրապնդվեց կենտրոնական իշխանությունը, իսկ Հայաստանը դարձավ ավելի միասնական պետություն

Ներկայացրե՛ք Արտաշես Ա-ի դիրքորոշումը Ք․ա․ 183-179 թթ․ պատերազմի ընթացքում։

Ք.ա. 183-179 թվականներին Փոքր Ասիայում պատերազմ էր ընթանում Պոնտոսի և Հռոմի դաշնակիցների միջև։ Արտաշես Ա-ն այս հակամարտության ընթացքում վարեց զգուշավոր և հավասարակշռված քաղաքականություն՝ խուսափելով անմիջական ռազմական բախումից։ Նա չցանկացավ թույլ տալ, որ տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցությունը խախտվի և վտանգ ստեղծվի Հայաստանի համար։ Արտաշեսը մասնակցեց հաշտության պայմանագրի կնքմանը և հանդես եկավ որպես դրա երաշխավոր՝ փորձելով պահպանել տարածաշրջանի խաղաղությունն ու Հայաստանի անվտանգությունը։ Այս քայլը ցույց է տալիս, որ նա միայն ռազմական ուժի վրա չէր հենվում, այլ կարևորում էր նաև դիվանագիտությունը

Հիմնավորե՛ք, թե ինչու՞ է Արտաշես Ա-ն համարվում ռազմական, քաղաքական և դիվանագիտական հզոր գործիչ։

Արտաշես Ա-ն համարվում է ռազմական, քաղաքական և դիվանագիտական հզոր գործիչ, քանի որ կարողացավ կարճ ժամանակում վերականգնել և ամրապնդել հայկական պետականությունը։ Ռազմական կարողությունների շնորհիվ նա ընդարձակեց Հայաստանի սահմանները և միավորեց հայկական մի շարք տարածքներ։ Քաղաքական գործչի իր հմտություններով նա ամրապնդեց կենտրոնական իշխանությունը, կարգավորեց երկրի ներքին կյանքը և հիմնադրեց նոր արքայատոհմ։ Դիվանագիտական կարողություններն էլ արտահայտվեցին հարևան պետությունների հետ հարաբերություններում և պատերազմների ժամանակ ճիշտ դիրքորոշում ընտրելու մեջ։ Նա հիմնադրեց Արտաշատ մայրաքաղաքը, որը հետագայում դարձավ Հայաստանի կարևոր քաղաքական և տնտեսական կենտրոններից մեկը։ Հետևաբար, Արտաշես Ա-ն պարզապես տարածքներ նվաճող արքա չէր, այլ պետական մտածողությամբ առաջնորդ, որի գործունեությունը կարևոր հիմք ստեղծեց հետագա հզոր Հայաստանի համար։


Թեստ

1․ Ընդգծել տրված բառերի ածանցները։

երկունք, պարապմունք,համեմունք, շրթունք, հիմունք, վարմունք, բուրմունք, թիկունք,երիկամունք, հարցմունք, ցուցմունք, զբաղմունք, զգացմունք, մտածմունք։

2․ Հետևյալ գոյականներից կազմել ածականներ և բայեր։

ԳոյականԱծականԲայ
Սերսիրայինսիրել
Ծաղիկծաղկայինծաղկել
Գործգործնականգործել
Դադարդադարայինդադարել
Աղմուկաղմկոտաղմկել
Մայրմայրականմայրանալ
Ընկերընկերականընկերանալ
Զգուշությունզգույշզգուշանալ
Քարքարեքարանալ

3․ Լրացնել բաց թողնված տառերը։

Հախճապակի, պատշգամբ, հինավուրց, հանդիպակաց, անօթևան, սայթաքել, թրթռալ, հափշտակել, լաջվարդ, արծվազարդ, մանրաբան, նախօրե, դիցուք, վայրկյան, սերկևիլ, սիգապանծ, շագանակագույն, անընդհատ

4․ Ժխտական նախադասությունները դարձնել հաստատական։

Իր փնտրած ապրանքից ոչ մի տեղ չկար — Իր փնտրած ապրանքը ամենուր կար։
Նա ընտանիքի գործերով բնավ չէր զբաղվում — Նա ընտանիքի գործերով միշտ զբաղվում էր։
Տնօրենի հրամանը ոչ ոք չհարգեց — Տնօրենի հրամանը բոլորը հարգեցին։
Ով չի կառուցում, երբեք չի շահում — Ով կառուցում է, միշտ շահում է։
Ո՛չ Արագածը, ո՛չ արագահոս Ախուրյանը չէիր գրավում նրա ուշադրությունը — Ե՛վ Արագածը, և՛ արագահոս Ախուրյանը գրավում էին նրա ուշադրությունը։

Homework

a. Look at the idioms and try to guess their meanings
1. My boss is rather a cold fish. I don’t even know if he likes me or not.
a cold fish անկարեկից, քարասիրտ, ոչ էմոցիոնալ
2. She has a heart of gold. She’ll always help anyone with anything.
have a heart of gold– բարեսիրտ, բարեհոգի, գթասիրտ լինել
3. She’s as hard as nails. She doesn’t care who she hurts.
as hard as nails խիստ, կոպիտ, դաժան
4. I hope Jack doesn’t come tonight. He’s such a pain in the neck.
be a pain in the neck նյարդայնացնող լինել, զահլա տանել

b. Match the idioms with their meanings.
A. annoying, difficult
B. very kind, generous
C. distant, unfriendly
D. shows no sympathy or fear

2A National Stereotypes: truth or myth?
A stereotype is a fixed general image or set of characteristics that a lot of people believe represent a particular type of person or thing.

1 LISTENING & SPEAKING
b 2.1 (page 122)
Try to match the speakers 1–4 with their nationality. Use what they say about people from their country to help you.
English, Scottish, Irish, American

c Write down at least one -negative and two +positive characteristics about each nationality. Does each person think they are typical or not? Why (not)?

Speaker 1. I think above all we are strong individualists. We want as few rules as possible governing our lives. We are also very hard-working. People here live to
work and don’t work to live. We are also very optimistic, and we think that if we work hard, we can achieve anything. On the negative side, I think we are extremely materialistic. The measure of success for most people here is money. We are extremely concerned with ‘things’ – possessions and the bigger the better. Personally, I think I have inherited the typical optimism and drive, and I’m also an individualist, so I think I’m probably quite typical, but I hope I’m less materialistic than many of my countrymen seem to be.
E.g. Donald Trump: “We’re going to make our country rich again.” The goal of success is framed as becoming rich. “I’m really rich.”

Speaker 1. (American)
(+) individualists, hard-working, optimistic
(-) materialistic, becoming rich.
He is quite typical but

Speaker 2. Generally speaking, I think we’re very sociable and easy-going, and we’re great storytellers. People are also quite religious and family oriented, we’re also very patriotic. Maybe this is because we’re a small country and so many of us live abroad. Historically, there has always been a lot of emigration. Weaknesses? I think we can be very melancholic and nostalgic, you only have to listen to our music to hear this – it’s often quite sad and slow. It’s probably because of our climate and our history. The stereotypical image is that one minute we’re laughing and telling you a funny story and the next minute we’re crying into our beer. Which reminds me that we also drink quite a lot. I think I’m quite typical in many respects, although I’m not particularly melancholic.

Speaker 2. ( Irish)
(+)sociable easy-going, storytellers, religious family oriented, patriotic. melancholic nostalgic
(-) drink quite a lot.
She is quite typical but

Speaker 3. It’s difficult to generalize about us as a people, especially as our big cities now have such a multiethnic population, but I would say that we’re basically very tolerant and open-minded. We’re not nearly as insular (unwilling to meet new people or to consider new ideas) as we used to be. We defend the things that we believe in – when we have to –and we avoid taking extreme positions, which I think is another strength. One of our main weaknesses, though, is that we can be quite self-satisfied and arrogant towards foreigners. Just think of our inability, or our unwillingness, to learn foreign languages! I’d also say that that we can be lazy, and we’re a bit careless about the way we dress, and also we drink too much. I don’t think I’m very typical, though I do definitely have one of the weaknesses – but I’m not going to say which!

Speaker 3.(English)
(+) tolerant, open-minded.
(-) lazy self-satisfied arrogant towards foreigners, careless about the way we dress, drink too much.
He is not very typical but

Speaker 4. As a nation, we’re very proud of our identity and our cultural heritage. We’re an inventive people, but we often feel marginalized and forgotten by our bigger neighbour, England, that is. We’re very sociable and like to have a good time. We’re also great travellers, and people often compliment us on the good behaviour of our sports fans abroad. On the other hand, we do have a tendency to melancholy – maybe it’s something to do with the weather; you know, we tend to think that life is hard. There’s also a negative attitude towards our neighbour – and this can range from humorous comments to actual violence. And although we are keen travellers, we can be quite negative towards foreigners. Some people would like to see the country kept only for us, without apparently understanding how negative that could be. I don’t think of myself as a typical example. I love the country, and think it has some of the most beautiful scenery in the world, but I feel that we tend to focus too much on the wrongs done to us in the distant past, rather than trying to move on.

Speaker 4.(Scottish)
(+) proud of our identity, inventive, sociable, great travellers, good behaviour
(-) a negative attitude towards our neighbour, negative towards foreigners, keen travellers
She is not typical but

<< Հայաստանը աշխարհակալ տերություն։ Տիգրան II Մեծ>>

Ինչու՞ արքայազն Տիգրանը երիտասարդ տարիքում պատվավոր գերու կարգավիճակ ուներ Պարթևստանում։ Ի՞նչ տվեցին այդ տարիները Տիգրանին:

Տիգրան Բ-ն երիտասարդ տարիքում հայտնվել էր Պարթևստանում՝ որպես պատվավոր պատանդ։ Դա կապված էր Հայաստանի և Պարթևստանի միջև տեղի ունեցած պատերազմների հետ։ Պարթևական արքունիքում գտնվելը մի կողմից սահմանափակում էր նրա ազատությունը, մյուս կողմից հնարավորություն էր տալիս ծանոթանալու պարթևների պետական կառավարման համակարգին, ռազմական ուժին, մշակույթին և դիվանագիտությանը։ Այդ տարիները Տիգրանին տվեցին քաղաքական փորձ, օգնեցին հասկանալ տարածաշրջանի ուժերի հարաբերակցությունը և հետագայում ավելի ճիշտ որոշումներ կայացնել։

Ներկայացրե՛ք հայ-պոնտական դաշինքնի կետերը։ Ի՞նչ առավելություններ և ի՞նչ թերություններ ուներ այդ դաշինքը։

Հայ-պոնտական դաշինքը կնքվեց մ.թ.ա. 94 թվականին՝ Տիգրան Մեծի և Պոնտոսի արքա Միհրդատ VI Եվպատորի միջև։ Դաշինքն ամրապնդվեց նաև նրանց ընտանիքների միջև ամուսնությամբ․ Տիգրանն ամուսնացավ Միհրդատի դստեր՝ Կլեոպատրայի հետ։ Պայմանավորվածության համաձայն՝ երկու պետությունները պետք է աջակցեին միմյանց ռազմական գործողությունների ժամանակ։ Համատեղ արշավանքների ընթացքում նվաճված տարածքներն ու քաղաքները հիմնականում անցնելու էին Միհրդատին, իսկ ռազմագերիներն ու ռազմավարն ստանալու էր Տիգրանը։

Դաշինքի առավելությունն այն էր, որ Հայաստանը ձեռք էր բերում հզոր դաշնակից և հնարավորություն էր ստանում ընդլայնելու իր սահմաններն ու ազդեցությունը։ Սակայն այն ուներ նաև թերություններ․ Հայաստանը կարող էր ներքաշվել Պոնտոսի և Հռոմի հակամարտության մեջ, ինչը հետագայում կարող էր վտանգավոր հետևանքներ ունենալ։

Ինչպե՞ս ավարտվեց Տիգրան Մեծի բանակի արշավանքը դեպի Պարթևստան

Տիգրան Մեծը, օգտվելով Պարթևստանի ներքին թուլացումից, ռազմական արշավանք սկսեց դեպի արևելք։ Նախ նա վերադարձրեց նախկինում Պարթևստանին զիջված Յոթանասուն հովիտները, ապա գրավեց մի շարք տարածքներ՝ Ատրպատականը, Գորդիենեն, Ադիաբենեն և Միջագետքի որոշ շրջաններ։ Հայկական բանակը հասավ մինչև Պարթևստանի կարևոր կենտրոններ՝ մեծ հարված հասցնելով նրա իշխանությանը։ Արշավանքն ավարտվեց Տիգրանի հաղթանակով։ Հայաստանը զգալիորեն ընդլայնեց իր սահմանները, իսկ Տիգրան Մեծը դարձավ Առաջավոր Ասիայի ամենաազդեցիկ արքաներից մեկը՝ ստանալով «Արքայից արքա» տիտղոսը։

Ի՞նչպես Տիգրան Մեծը տիրացավ սելևկյան գահին, մանրամասնե՛ք։

Այդ ժամանակ Սելևկյան պետությունը գտնվում էր ծանր վիճակում։ Երկրում շարունակվում էին գահակալական կռիվները, ներքին հակասությունները և քաղաքական անկայունությունը։ Սելևկյան պետության ազդեցիկ ներկայացուցիչները, չկարողանալով ինքնուրույն լուծել ստեղծված խնդիրները, դիմեցին Տիգրան Մեծին՝ առաջարկելով ստանձնել իշխանությունը։ Տիգրանը օգտվեց այդ իրավիճակից և մ.թ.ա. 83 թվականին իր զորքով մտավ Սիրիա։ Նա գրավեց Անտիոքը՝ Սելևկյանների կարևորագույն կենտրոնը, և հաստատեց իր իշխանությունը։ Տիգրանը Սիրիայում կառավարիչներ նշանակեց և այնտեղ կառավարեց մոտ 17 տարի։ Այսպիսով՝ առանց երկարատև պատերազմի Սելևկյան պետության մեծ մասը անցավ նրա իշխանության տակ, և Հայաստանի ազդեցությունը տարածվեց մինչև Միջերկրական ծով։

Ինչու՞ Տիգրան Մեծը կառուցեց Տիգրանակերտ մայրաքաղաքը։

Տիգրան Մեծը կառուցեց Տիգրանակերտը, քանի որ իր նվաճումների արդյունքում Հայաստանը դարձել էր մեծ տերություն, և անհրաժեշտ էր ստեղծել նոր, ավելի հարմար կենտրոն՝ այդ հսկայական տարածքները կառավարելու համար։ Արտաշատն այլևս բավարար չէր նոր պետության քաղաքական և տնտեսական կարիքները հոգալու համար։ Տիգրանակերտը պետք է դառնար ոչ միայն երկրի վարչական կենտրոնը, այլև առևտրի, արհեստների և մշակույթի կարևոր քաղաք։ Այն կառուցվեց շքեղ պալատներով, ամրություններով և թատրոնով՝ արտահայտելով Հայաստանի հզորությունն ու Տիգրան Մեծի հեղինակությունը։

Տիգրան Մեծը հերթական նվաճող թե՞․․․։

Իմ կարծիքով՝ Տիգրան Մեծին միայն նվաճողի կերպարով գնահատելը ճիշտ չէ։ Նա ոչ միայն ընդլայնեց Հայաստանի սահմանները, այլև կարողացավ այն վերածել տարածաշրջանի հզորագույն պետություններից մեկի։ Նրա ռազմական հաղթանակները բարձրացրին Հայաստանի միջազգային հեղինակությունը, իսկ պետական գործունեությունը նպաստեց երկրի տնտեսական, քաղաքական և մշակութային զարգացմանը։ Նա կառուցեց նոր մայրաքաղաք, ընդլայնեց առևտրական կապերը և ամրապնդեց Հայաստանի դիրքերը տարածաշրջանում։ Իհարկե, նրա նվաճումները կապված էին պատերազմների և մարդկային կորուստների հետ, սակայն նրա պատմական դերը դրանով չի սահմանափակվում։ Տիգրան Մեծը նախևառաջ պետական գործիչ էր, որն իր քաղաքական և ռազմական կարողությունների շնորհիվ Հայաստանը հասցրեց հզորության գագաթնակետին։