290.Կետադրի՛ր:
Նա տեսավ ցամաքին մի շատ գեղեցիկ, մի շողշողուն ձուկ՝ հոգեվարքի մեջ, թալիկ-թալիկ գալիս։Մեծահամբավ բժիշկներն ու վհուկները եկան, հավաքվեցին՝ քննելու համար արքայորդու ահավոր հիվանդությունը և բուժիչ հնար գտնելու։1905 թվականի ամառը երեք ընկեր տղաներ Բաքվից եկել էին Ալեքսանդրապոլ՝ Արագած լեռան գագաթը բարձրանալու համար։Փառատենչ իշխանը շարունակ դավեր է նյութել դրացի իշխանների դեմ՝ գրավելու նրանց սեփական երկրներից մանր ու խոշոր հողամասեր։Պաշարում է քաղաքը, բանակը զետեղում ամրակուռ պարիսպների շուրջ, ինքն էլ նստում է արքայական վրանի մեջ՝ օր ու գիշեր դավեր որոճելով՝ քաղաքին տիրանալու համար։
291.Յուրաքանչյուր նախադասության իմաստն արտահայտի՛ր` քանի՛ ձևով կարող ես:
- Անհնար կլիներ հաշվարկել, թե որքան ճանապարհ է կառուցվել անիվի հայտնագործումից ի վեր։
- Անիվի հայտնագործումից ի վեր կառուցված ճանապարհների թիվը հաշվելն անհույս գործ կլիներ։
- Եթե հեծանիվ ունենայի, ամեն ինչ այլ կերպ կդասավորվեր։
- Կարծես հեծանիվ ունենալու դեպքում ամեն բան կփոխվեր։
- Մի քիչ էլ փորձեցի հեծանիվ քշել, բայց անօգուտ էր։
- Հեծանիվս մի քիչ էլ ուսումնասիրեցի, բայց նորից չկարողացա քշել։
- Տրոյական պատերազմից անցել էր արդեն քսան տարի, երբ Ոդիսևսը տուն վերադարձավ։
- Քսան տարի էր, ինչ Տրոյական պատերազմն ավարտվել էր, երբ Ոդիսևսը վերադարձավ։
- Ջեկ Լոնդոնին որպես ականավոր գրող ընդունելու համար ամերիկյան փոստային գործակալությանը պահանջվեց 70 տարի։
- 70 տարի անց ամերիկյան փոստային գործակալությունը Ջեկ Լոնդոնի պատվին նամականիշ թողարկեց։
- Սառան մեր հարևանի աղջիկն էր, ում հետ մանկության ամենաքաղցր րոպեները միասին էինք անցկացրել։
- Մանկության քաղցր պահերը Սառայի՝ մեր հարևանի դստեր հետ էինք անցկացնում։
- Ծովի հետ մտերիմ մարդը դժվարությամբ է ընտելանում ցամաքային կյանքին։
- Ծովի մարդուն հեշտ չէ ապրել ցամաքում։
292.Նախադասությունների արտահայտած մտքերի տարբերությունը գտի՛ր. ի՞նչն է այդ տարբերության պատճառը:
- Սուրենին` ակումբի նախագահին, կհամոզենք։
- Այստեղ «ակումբի նախագահը» մեկնաբանում է, թե ով է Սուրենը։
- Սուրենին, ակումբի նախագահին կհամոզենք։
- Այստեղ «ակումբի նախագահին» առանձին անձ է, ում ևս պետք է համոզեն։
- Սիմինդրի խիտ արտից դուրս եկավ մի ջահել կին` եղեգի պես ճոճելով բարակ իրանը։
- Կինը նման է եղեգի՝ բարակ իրանը ճոճելով։
- Սիմինդրի խիտ արտից դուրս եկավ մի ջահել կին` եղեգի պես, ճոճելով բարակ իրանը։
- Կինը պարզապես ճոճում էր իրանը, իսկ «եղեգի պես» հավելյալ նկարագրություն է։
293.Նախադասությունները տարբեր ձևերով կետադրի՛ր այնպես, որ իմաստը փոխվի:
Նա թագավորին նամակ էր գրել միայն իր որդու Եգորի մասին։
- Նա թագավորին նամակ էր գրել՝ միայն իր որդու Եգորի մասին։ (Նամակի բովանդակությունը միայն Եգորի մասին էր։)
- Նա թագավորին նամակ էր գրել միայն՝ իր որդու Եգորի մասին։ (Մյուսները չէին գրել, միայն նա էր գրել։)
Վաղուց չէր տեսել ընկերոջը Վահագնին։
- Վաղուց չէր տեսել ընկերոջը՝ Վահագնին։ (Ընկերոջ անունը Վահագն էր։)
- Վաղուց չէր տեսել ընկերոջը, Վահագնին։ (Երկար ժամանակ չէր հանդիպել Վահագնին, ով ընկերն է։)
Նուբարենց տունը համարյա ամեն օր լի էր հյուրերով Զավենի ընկերներով։
- Նուբարենց տունը համարյա ամեն օր լի էր հյուրերով՝ Զավենի ընկերներով։ (Հյուրերը Զավենի ընկերներն էին։)
- Նուբարենց տունը համարյա ամեն օր լի էր հյուրերով, Զավենի ընկերներով։ (Տանը հյուրեր կային, բայց Զավենի ընկերներն առանձին են շեշտվում։)
Իշխանը կանչեց բերդապետին Վահրամին մի անգամ ևս զգուշացնելու գիշերային արկածի մասին։
- Իշխանը կանչեց բերդապետին՝ Վահրամին, մի անգամ ևս զգուշացնելու գիշերային արկածի մասին։ (Բերդապետը Վահրամն է, և նրան են զգուշացնում։)
- Իշխանը կանչեց բերդապետին, Վահրամին մի անգամ ևս զգուշացնելու գիշերային արկածի մասին։ (Կանչում է բերդապետին, և Վահրամին՝ զգուշացնելու համար։)
294.Նախադասությունները տարբեր ձևերով կետադրի՛ր այնպես, որ իմաստը փոխվի:
Մանեն կարդում էր բոլորովին հանգիստ նրա ձայնը հնչում էր հարթ ու հավասար։
- Մանեն կարդում էր բոլորովին հանգիստ։ Նրա ձայնը հնչում էր հարթ ու հավասար։ (Մանեն հանգիստ էր կարդում, և ձայնը մեղմ էր։)
- Մանեն կարդում էր, բոլորովին հանգիստ նրա ձայնը հնչում էր հարթ ու հավասար։ (Նա կարդում էր, և նրա ձայնը՝ բոլորովին հանգիստ, հնչում էր հարթ ու հավասար։)
Այգուց դուրս եկած միջահասակ մարդուն Վարդանին նորից հանդիպեցինք ձորում։
- Այգուց դուրս եկած միջահասակ մարդուն՝ Վարդանին, նորից հանդիպեցինք ձորում։ (Այգուց դուրս եկած մարդը Վարդանն է, և նրան հանդիպել ենք ձորում։)
- Այգուց դուրս եկած միջահասակ մարդուն, Վարդանին, նորից հանդիպեցինք ձորում։ (Հանդիպել ենք երկու անձի՝ միջահասակ մարդուն և Վարդանին։)
Աճում էին Հակոբի խնձորենիները որդիները Արամն ու Արեգը։
- Աճում էին Հակոբի խնձորենիները, որդիները՝ Արամն ու Արեգը։ (Աճում էին և՛ խնձորենիները, և՛ որդիները՝ Արամն ու Արեգը։)
- Աճում էին Հակոբի խնձորենիները. որդիները՝ Արամն ու Արեգը։ (Խնձորենիներն աճում էին, և այստեղ խոսվում է նաև Հակոբի որդիների մասին։)
Երկաթուղու վարչության կառավարիչը ճաղատ գլխով ու շատ երկար բեղերով մի մարդ և մյուս հյուրերը երգում էին։
- Երկաթուղու վարչության կառավարիչը՝ ճաղատ գլխով ու շատ երկար բեղերով մի մարդ, և մյուս հյուրերը երգում էին։ (Կառավարիչը ճաղատ ու երկար բեղերով մարդ էր, նա ու մյուսները երգում էին։)
- Երկաթուղու վարչության կառավարիչը, ճաղատ գլխով ու շատ երկար բեղերով մի մարդ, և մյուս հյուրերը՝ երգում էին։ (Կառավարիչը, ով ճաղատ ու երկար բեղերով էր, առանձնացվում է, ու բոլորն էին երգում։)
Այդ կնոջից Սառայի մորից հետո աներս նորից ամուսնացել է։
- Այդ կնոջից՝ Սառայի մորից հետո, աներս նորից ամուսնացել է։ (Սառայի մայրը մահացել է, և աներն ամուսնացել է մեկ ուրիշի հետ։)
- Այդ կնոջից, Սառայի մորից, հետո աներս նորից ամուսնացել է։ (Նախ նշվում է կինն ու Սառայի մայրը, հետո՝ նոր ամուսնությունը։)
Հայրն ու մայրը ողջունեցին մեզ համբուրեցին շնորհավորեցին իրար։
- Հայրն ու մայրը ողջունեցին մեզ, համբուրեցին, շնորհավորեցին իրար։ (Նախ ողջունեցին մեզ, հետո իրար համբուրեցին ու շնորհավորեցին։)
- Հայրն ու մայրը ողջունեցին, մեզ համբուրեցին, շնորհավորեցին իրար։ (Նախ ողջունեցին, ապա մեզ համբուրեցին, իսկ հետո իրար շնորհավորեցին։)
Հայաստանը ուր որոշել էր գնալ մանուկ հասակից չէր տեսել։
- Հայաստանը, ուր որոշել էր գնալ, մանուկ հասակից չէր տեսել։ (Նա մանուկ հասակից չէր տեսել այն Հայաստանը, ուր որոշել էր գնալ։)
- Հայաստանը՝ ուր որոշել էր գնալ, մանուկ հասակից չէր տեսել։ (Հայաստանը հենց այն տեղն է, ուր որոշել էր գնալ և չէր տեսել մանուկ հասակից։)
Նրանց ոտների տակ մի պահ մթագնում էին ձորերը անտառները սևանում էին ամպերի արանքում բեկբեկված շողերի փայլի մեջ։
- Նրանց ոտքերի տակ մի պահ մթագնում էին ձորերը, անտառները սևանում էին ամպերի արանքում՝ բեկբեկված շողերի փայլի մեջ։ (Ձորերը մթագնում էին, իսկ անտառները սևանում ամպերի հետևում։)
- Նրանց ոտքերի տակ, մի պահ, մթագնում էին ձորերը, անտառները՝ սևանում էին ամպերի արանքում բեկբեկված շողերի փայլի մեջ։ (Մի պահ ձորերը մթագնում էին, իսկ անտառները սևանում։)
Խաղաղ գիշերվա մեջ թույլ լույս արձակելով երկու աստղ էր պլպլում Ծիծեռնավանքի ծուռ խաչի վրա։
- Խաղաղ գիշերվա մեջ, թույլ լույս արձակելով, երկու աստղ էր պլպլում Ծիծեռնավանքի ծուռ խաչի վրա։ (Աստղերը թույլ լույս էին արձակում, փայլելով խաչի վրա։)
- Խաղաղ գիշերվա մեջ՝ թույլ լույս արձակելով, երկու աստղ էր պլպլում Ծիծեռնավանքի ծուռ խաչի վրա։ (Աստղը թույլ լույս էր արձակում, առանձնացնելով գիշերվա խաղաղությունը։)
Ծովափին կանգնած աղջիկը հայացքը հառել էր հեռու հորիզոնին։
- Ծովափին կանգնած, աղջիկը հայացքը հառել էր հեռու հորիզոնին։ (Աղջիկը կանգնած էր ծովափին և նայում էր հեռու հորիզոնին։)
- Ծովափին կանգնած աղջիկը՝ հայացքը հառել էր հեռու հորիզոնին։ (Աղջիկը կանգնած էր և հայացքն ուղղել էր հեռու հորիզոնին, ուշադրությունը հենց դրա վրա է։)
296.Նախադասությունները հնարավոր ձևերով կետադրի՛ր այնպես, որ տարբեր իմաստներ ունենան:
- Անգղերի կռնչոցից վախեցած ձիերը խլշեցին ականջները։
- Անգղերի կռնչոցից վախեցած ձիերը խլշեցին ականջները։ (Ձիերը վախեցան կռնչոցից և խլշեցին ականջները։)
- Անգղերի կռնչոցից վախեցած, ձիերը խլշեցին ականջները։ (Վախը շեշտվում է՝ պատճառ դառնալով ականջների խլշելուն։)
- Ժայռի կատարին բազմած արծիվն ակնդետ նայում էր երկնի լազուրին։
- Ժայռի կատարին բազմած արծիվն ակնդետ նայում էր երկնի լազուրին։ (Արծիվը նստած էր ժայռի վրա և ուշադիր նայում էր երկնքին։)
- Ժայռի կատարին, բազմած արծիվն ակնդետ նայում էր երկնի լազուրին։ (Շեշտվում է, որ արծիվը բազմած էր, և այդ վիճակում նայում էր երկնքին։)
- Այս անգամ ուրիշ կաս-կարմիր փողկապով էր նոր ածիլված դեմքով անսովոր առույգ ու կենսուրախ։
- Այս անգամ ուրիշ, կաս-կարմիր փողկապով էր՝ նոր ածիլված դեմքով, անսովոր առույգ ու կենսուրախ։ (Շեշտը դրվում է նոր ածիլված դեմքի վրա։)
- Այս անգամ ուրիշ կաս-կարմիր փողկապով էր, նոր ածիլված դեմքով, անսովոր առույգ ու կենսուրախ։ (Փողկապը, դեմքը և տրամադրությունը թվարկվում են որպես առանձին հատկանիշներ։)
- Տիկին Նվարդը գլխին մի խայտաբղետ մեծ գլխարկ ուրախ-ուրախ անցնում էր։
- Տիկին Նվարդը, գլխին մի խայտաբղետ մեծ գլխարկ, ուրախ-ուրախ անցնում էր։ (Նրա գլխարկը առանձնացվում է՝ որպես շեշտվող տարր։)
- Տիկին Նվարդը գլխին մի խայտաբղետ մեծ գլխարկ, ուրախ-ուրախ, անցնում էր։ (Շեշտը դրվում է թե՛ գլխարկի, թե՛ նրա ուրախ անցնելու վրա։)
- Օրիորդը գլուխը կախեց մտածության մեջ ընկավ Սամվելը նրա սիրելին փորձանքին էր ընդառաջ գնում։
- Օրիորդը գլուխը կախեց, մտածության մեջ ընկավ։ Սամվելը, նրա սիրելին, փորձանքին էր ընդառաջ գնում։ (Օրիորդն ընկղմվեց մտքերի մեջ, իսկ Սամվելը գնում էր փորձանքի։)
- Օրիորդը գլուխը կախեց։ Մտածության մեջ ընկավ Սամվելը՝ նրա սիրելին, փորձանքին էր ընդառաջ գնում։ (Սամվելն էր մտածության մեջ ընկած և միևնույն ժամանակ գնում փորձանքի։)
- Մանուկները գնում էին ծանոթ արահետով, որ տանում էր դեպի բուրգի քարանձավները սիրելի և երկյուղալի վայրեր։
- Մանուկները գնում էին ծանոթ արահետով, որ տանում էր դեպի բուրգի քարանձավները՝ սիրելի և երկյուղալի վայրեր։ (Քարանձավները բնորոշվում են որպես և՛ սիրելի, և՛ երկյուղալի վայրեր։)
- Մանուկները գնում էին ծանոթ արահետով։ Դա տանում էր դեպի բուրգի քարանձավները՝ սիրելի և երկյուղալի վայրեր։ (Շեշտվում է արահետի առանձին նշանակությունը՝ որպես անցուղի դեպի քարանձավները։)
297. Նախադասությունների տարբեր կետադրական ձևեր՝ իմաստային փոփոխություններով
- Բերեցի շան համար կեր։
- Բերեցի շան համար կեր։ (Շան սնունդ եմ բերել։)
- Բերեցի, շան համար կեր։ (Հրամայող բնույթ ունի՝ դիմացինին ասում է, որ կեր տա շանը։)
- Շահ ունենա սիրտը կնվիրի այս տղան։
- Շահ ունենա, սիրտը կնվիրի այս տղան։ (Եթե նա շահ ունենա, ապա իր սիրտը կտա։)
- Շահ ունենա՞, սիրտը կնվիրի այս տղան։ (Կասկած արտահայտող հարցական ձև։)
- Դու մեր ձորերից չես հեռանա չէ։
- Դու մեր ձորերից չես հեռանա, չէ՞։ (Հարցական ենթատեքստ՝ ակնկալելով հաստատում։)
- Դու մեր ձորերից չես հեռանա։ Չէ։ (Հաստատող պատասխան, ոչինչ չի փոխվելու։)
- Երկնքում շողացող աստղերից մեկն ընկնում է։
- Երկնքում շողացող աստղերից մեկն ընկնում է։ (Կոնկրետ աստղն է ընկնում։)
- Երկնքում, շողացող աստղերից մեկն ընկնում է։ (Երկնքում մի աստղ ընկնում է՝ հատուկ շեշտադրումով։)
- Ով է տվել Ձեզ այդ նամակը։
- Ո՞վ է տվել Ձեզ այդ նամակը։ (Հարց է, թե ով է նամակն ուղարկել։)
- Ով է տվել, Ձեզ այդ նամակը։ (Տարակուսանք արտահայտող վերաձևակերպում։)
298.Ըստ օրինակի կազմի՛ր հոմանիշ նախադասություններ:
- Այս գիրքը վերաբերում է պատմությանը։ — Այս գիրքն առնչվում է պատմությանը։
- Խնդիրը կապված է ծրագրավորման հետ։ — Խնդիրը ծրագրավորման մասին է։
- Նա ընդունեց հրավերը։ — Նա համաձայնվեց գալ։
- Դու պետք է մտածես այդ հարցի շուրջ։ — Դու պետք է խորհես այդ հարցի մասին։
- Երկար սպասելուց հետո նրանք հեռացան։ — Երկարատև սպասումից հետո նրանք գնացին։
299. Ավելորդ բառերի հեռացում և նախադասությունների ուղղում
- Ավանաբար հաջողությամբ կպսակվի նախարարի այս նոր ձեռնարկը, երևի։
- Ավանաբար հաջողությամբ կպսակվի նախարարի այս ձեռնարկը։ («Նոր» և «երևի» ավելորդ են, քանի որ «ավանաբար» բառը ենթադրում է ենթադրություն։)
- Սրա հիման վրա կլինի հիմքը։
- Սրա վրա կկառուցվի հիմքը։ («Հիման վրա կլինի հիմքը» կրկնություն է։)
- Մի հատ լուրջ հակաճառություն ունեմ։
- Լուրջ հակաճառություն ունեմ։ («Մի հատ» ավելորդ խոսակցական արտահայտություն է։)
- Պատմությունս վերաբերում է հենց քո ընկերոջ մասին։
- Պատմությունս վերաբերում է քո ընկերոջը։ («Մասին» ավելորդ է, «վերաբերում» բայը առանց դրա էլ ամբողջական է։)
- Ի՞նչ բան է հրաբուխը։
- Ի՞նչ է հրաբուխը։ («Բան» ավելորդ է, իմաստային բեռ չունի։)
- Ի՞նչ բան են մթնոլորտային ճակատները։
- Ի՞նչ են մթնոլորտային ճակատները։
- Հեռախոսը դա շքեղություն չէ։
- Հեռախոսը շքեղություն չէ։ («Դա» ավելորդ է։)
- Նա պատերազմից հետո այդ կողմերը եկող առաջին և միակ մարդն էր։
- Նա պատերազմից հետո այդ կողմեր եկած առաջին մարդն էր։ («Առաջին» և «միակ» միաժամանակ օգտագործելն ավելորդ է։)
- Դու անպայման մեծ հաջողության կհասնես, երևի։
- Դու, երևի, մեծ հաջողության կհասնես։ («Երևի» բառի ճիշտ դիրքը նախադասության մեջ ավելի հասկանալի է դարձնում ենթատեքստը։)
300. Ձևով կամ իմաստով սխալ գործածված բառերի ուղղում
- Թռչունները կարողանում են չվել ինչպես երամներով, այնպես էլ առանձին անհատներով։
- Թռչունները կարողանում են թռչել ինչպես երամներով, այնպես էլ առանձին։ («Չվել» բառը սխալ է, պետք է «թռչել»։ «Անհատներով» փոխարինվել է «առանձին»-ով, քանի որ անհատը՝ «միավոր»-ը, չի կարող լինել թվով՝ «առանձին անհատներ» սխալ է։)
- Դուք չափազանցացնում եք վտանգը։
- Դուք խիստ գերագնահատում եք վտանգը։ («Չափազանցել» բայը ավելի ճիշտ օգտագործվում է այլ համատեքստում, իսկ «գերագնահատել»-ը ավելի տեղին է «վտանգի» դեպքում։)
- Խոսքը գնում է նրա մասին։
- Խոսքը նրա մասին է։ («Գնալ» բայը ավելորդ է, նախադասությունը առանց դրա էլ իմաստ ունի։)
- Հաճելի տեսք չի թողնում։
- Հաճելի տպավորություն չի թողնում։ («Տեսք թողնել» արտահայտությունը սխալ է, ճիշտ տարբերակը՝ «տպավորություն թողնել»։)
- -Բանն ինչո՞ւմն է,- հարցրեց ոստիկանը։
- -Ինչո՞վ է բանը,- հարցրեց ոստիկանը։ («Բանն ինչո՞ւմն է» սխալ ձևակերպում է։)
- Գործը նրանում է, որ բոլորը մոռացել են ուխտի մասին։
- Գործն այն է, որ բոլորը մոռացել են ուխտի մասին։ («Գործը նրանում է» ռուսերեն մտածելակերպի ազդեցություն է, ճիշտ է՝ «Գործն այն է…»։)