Էլեկտրական երևույթներ  ամփոփում

Ո՞ր նյութերն են կոչվում էլեկտրականության հաղորդիչներ

  • Էլեկտրականության հաղորդիչներ կամ պարզապես հաղորդիչներ կոչվում են այն նյութերը որոնցում կան ազատ շարժվող լիցքակիր մասնիկներ (օրինակ՝ էլեկտրոններ կամ իոններ) որոնք ապահովում են էլեկտրական լիցքի տեղաշարժը մարմնի ամբողջ ծավալով

Ո՞ր նյութերն են կոչվում մեկուսիչներ

  • Մեկուսիչներ կամ դիէլեկտրիկներ կոչվում են այն նյութերը որոնցում գրեթե բացակայում են ազատ լիցքակիր մասնիկները և որոնք չեն կարողանում էլեկտրական լիցքը փոխանցել իրենց ծավալով նույնիսկ էլեկտրական դաշտի ազդեցության ներքո

Բերե՛ք հաղորդիչների և մեկուսիչների օրինակներ

  • Հաղորդիչների օրինակներ են բոլոր մետաղները (պղինձ արծաթ ալյումին երկաթ) գրաֆիտը մարդու մարմինը և աղերի թթուների կամ հիմքերի ջրային լուծույթները
  • Մեկուսիչների օրինակներ են ապակին ռետինը չոր փայտը պլաստմասսան մետաքսը յուղը և չոր օդը

Ինչո՞վ են տարբերվում էլեկտրականացված և չէլեկտրականացված մարմինները շրջապատող տարածությունները

  • Էլեկտրականացված մարմինները շրջապատող տարածությունը տարբերվում է չէլեկտրականացված մարմինների շրջապատող տարածությունից նրանով որ էլեկտրականացված մարմինը ստեղծում է էլեկտրական դաշտ որն իրենից ներկայացնում է մատերիայի հատուկ տեսակ Այս դաշտը փոխանցում է էլեկտրական լիցքերով մարմինների փոխազդեցությունը իսկ չէլեկտրականացված մարմինը նման դաշտ չի ստեղծում

Ինչպե՞ս կարելի է հայտնաբերել էլեկտրական դաշտը

  • Էլեկտրական դաշտը հայտնաբերվում է լիցքավորված մարմնի կամ փորձնական լիցքի միջոցով Եթե որևէ տեղադրված փոքր լիցքավորված մարմնի վրա սկսի ազդել ուժ ապա դա նշանակում է որ տվյալ կետում գոյություն ունի էլեկտրական դաշտ Որպես հայտնաբերող սարք կարող են ծառայել նաև զգայուն էլեկտրացույցը կամ էլեկտրաչափը

Պարապմունք 9

Առաջադրանքներ։

1․ Վեկտորը տրված է իր կոորդինատներով՝ a→{60; 80}։ Հաշվել նրա մոդուլը՝ ∣a→∣

|a→| = 100

2․ Գտնել տրված վեկտորների երկարությունները, եթե տրված են նրանց կոորդինատները: a→{−24;10} ; b→{10;−24}; c→{−5;−12} ∣

|a→| = 26

|b→| = 26

|c→| = 13

3․ a→ վեկտորի սկզբնակետը A(12;18) կետն է, իսկ վերջնակետը՝ B(21;20) կետը: Գտնել a→ վեկտորի կոորդինատները:

AB →{9;2}

4․ Հարթության վրա տրված են երեք կետեր՝ A(14;4), B(17;10), C(9;14)։ Գտնել  AB→ և BC→ վեկտորների կոորդինատները:

AB → = {17-14 ; 10 – 4}

AB→ = {3;6}

BC→ = {9 – 17; 14 – 10}

BC→ = {-8;4}

5․ Տրված են a→=AB→ վեկտորի կոորդինատները և նրա վերջնակետի կոորդինատները:

Որոշիր վեկտորի սկզբնակետի կոորդինատները, եթե a→{−5;−3}, B(0;4)

a→= AB→ = { -5;-7}

6․ Տրված է A(12;1), B(36;46), C(6;62) և D(−18;17) գագաթներով ABCD քառանկյունը: Հաշվել AB→,DC→, AD→ և BC→ վեկտորների կոորդինատները:

AB={24;45}

DC={24;45}

AD={−30;16}

BC={−30;16}

Պարապմունք 13

1․ Գտնել տրված գրաֆիկով ֆունկցիայի որոշման և արժեքների տիրույթները։

ա) D(-8;6); E(-6;6)
բ) D(-5;7); E(1;9)
գ) D(-6;6); E(9;-3)
դ) D(-6;7); E(-6;4)
ե) D(-6;6); E(-7;7)
զ) D(-8;8); E(-8;8)
է) D(-4;4); E(-8;8)
ը) D(-6;6); E(-1;5)

2․ Պարզել, թե որ կետերում է ֆունկցիան ընդունում A արժեքը.

ա) A = 3 (նկար բ)

x=-4, x=-1

բ) A = 10 (նկար գ)

Չի ընդունում

գ) A = 5 (նկար ե)

x=-3, x=3

դ) A = -3 (նկար ե)

x= −7.33, x=−5 , x=−3

ե) A = 0 (նկար է)

x=−4, x=4

զ) A = -3 (նկար ը)

Չի ընդունում

3․ Գտնել առաջադրանք 1-ում տրված գրաֆիկով նկարագրվող ֆունկցիայի արժեքների տիրույթը։

[−3,6]

4․ Օրվա ընթացքում գրանցեցին ջերմաչափի ցուցմունքները։ Հետևյալ գրաֆիկը նկարագրում է ջերմաչափի ցուցմունքները։

ա) Օրվա ո՞ր ընթացքի ցուցմունքներն են գրանցված։

14:00 – 18:00
բ) Գտնել ֆունկցիայի արժեքների տիրույթը։

[20 ∘ C;26 ∘ C]

գ) Ի՞նչն է ցույց տալիս ֆունկցիայի որոշման տիրույթը։

Ֆունկցիայի որոշման տիրույթը ցույց է տալիս այն բոլոր հնարավոր անկախ փոփոխականների արժեքները, որոնց համար ֆունկցիան սահմանված է։

դ) Օրվա ո՞ր ժամերին է ջերմաստիճանի ցուցմունքը եղել 21° C:

15:00 – 18:00

5․ Գտնել առաջադրանք 1-ում տրված գրաֆիկով նկարագրվող ֆունկցիայի զրոները։

8 x 7+4=60

6․ Գտնել (-6; 31) միջակայքին պատկանող բոլոր ամբողջ թվերի քանակը։

31-(-6)-1=36

07․10․25

Տեքստից գտիր գոյականները, որոշիր քերականական հատկանիշները։

Ամպի- եզակի, սեռական արտաքին ի

Մորեխներ-հոգնակի, ուղղական, արտաքին ի

Ժամանակ-հայական, արտաքին ի

Մարդու-եզակի, սեռական արտաքին ու

Երկրաշարժով- գործիական, արտաքին ի

Երկրի-սեռական, արտաքին ի

Թե որտեղից են հայտնվում սև ամպի նման մեծ մորեխները, երկար ժամանակ հարց էր մնում։ Դրանց երամների տեղաշարժը սովորական բնական երևույթ չէ։ Դա մարդու գյուղատնտեսական չափազանց եռանդուն աշխատանքի հետևանք է։ Հսկայական տարածքներ ցանում են միևնույն կուլտուրան, ու դրանով սնվող միջատները սկսում են մեծ քանակությամբ հավաքվել նույն տեղում և, բնականաբար, արագ ու անզուսպ բազմանալ։ Մինչև մարդու միջամտելը մորեխն անվնաս միջատ էր, որ չէր հավաքվում հսկայական խմբով։ Բայց մարդու՝ աշխարհը փոխելու փորձին նա յուրովի պատասխանեց։
Եթե մարդը երկրակեղևը ցնցող ատոմային ռումբ է պայթեցնում, Գեան պատասխանում է երկրաշարժով։ Եթե մարդը արդյունահանում է նավթ՝ Երկրի սև ոսկին, թունավոր գոլորշիներով, որոնք հավաքվում ու հեղձուցիչ ամպ են դառնում, Երկիրը պատասխանում է ջերմաստիճանի բարձրացմամբ։ Դա սառցադաշտերի հալչելու և ջրհեղեղի պատճառ է դառնում։
Մարդը դեռ չի հասկացել, որ իր հարազատ մոլորակը պատասխանում է իր ամեն մի մարտահրավերին, և զարմանում է, երբ տեղի է ունենում մի բան, որ ինքը կոչում է «բնական աղետ»։ Իրականում աղետները «արհեստական» են և տեղի են ունենում, քանի որ մարդը չի կարողանում իր մոլորակի հետ երկխոսություն վարել։

ՀՀ աշխարհագրական դիրքը

  1. Ուրվագծային կամ թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ հարևան երկրներն ու նրանց հետ ունեցած ՀՀ սահմանների երկարությունը:

ՀՀ հարևան երկրներ են՝ Վրաստանը, Իրանը, Թուրքիան և Ադրբեջանը։

Թուրքիա-311 կմ
Վրաստան-219 կմ
Ադրբեջան-996 կմ
Իրան -44 կմ

  1. Թվային քարտեզի վրա նշել ՀՀ տարածքի հեռավորությունը (ուղիղ գծով) Սև ծովից, Միջերկրական ծովից, Կասպից ծովից և Պարսից ծոցից:

Սև ծով – մոտ 145–150 կմ
Միջերկրական ծով – մոտ 580–600 կմ
Կասպից ծով – մոտ 450–500 կմ
Պարսից ծոց – մոտ 800–850 կմ

  1. Բնութագրեք ՀՀ աշխարհագրական դիրքը դիտարկելով այն տնտեսական, քաղաքական և կլիմայական տեսանկյուններից:

Կլիմայական տեսանկյունից Հայաստանի կլիմայական պայմանները բարենպաստ են։ Քաղաքական և տնտեսական առումով Հայաստանի աշխարհագրական դիրքը վատն է։ Հայաստանը չունի ելք դեպի օվկիանոսներ և ծովեր։

  1. Նշեք 5 երկիր, որոնց աշխարհագրական դիրքը նման է ՀՀ աշխարհագրական դիրքին: 

Շվեյցարիա-ծով ելք չունի, լեռնային երկիր է, ունի 4 հարևան։
Աֆղանստան-ծով ելք չունի
Նեպալ-ծով ելք չունի լեռնային երկիր է
Անդորրա-փոքր լեռնային պետություն է, ծով ելք չունի։
Լյուքսեմբուրգ – փոքր տարածք ունի, ծով ելք չունի։

 Do you like sport?

it because it’s a team game and it teaches cooperation and communication. I usually play volleyball with my friends after school.

In our school, we have a sports club where students can play different games like basketball, football, and volleyball. I am a member of the volleyball team, and we often have small competitions. It’s really fun and exciting when we win.

Sport is an important part of my life. It helps me relax, make new friends, and stay in good shap

Գործնական քերականություն 06․10

1․Լրացնել բաց թողնված տառերը և կետադրել։

Տեսել եմ Ձեր նկարը։ Երկար դիտել եմ։ Մեծ բավականություն եմ ստացել ու լաց եղել։ Սքանչացած մռթմռթում էր նա՝ քայլելով նկարչի կողքից և ստեպ–ստեպ մայթից սալահատակ իջնելով, որպեսզի ճանապարհ տա հանդիպակաց անցորդներին։ Մինչև հոգուս խորքը ցնցեց ինձ։ Քարանալու աստիճան։ Եվ շատ տարօրինակ ձևով եղավ դա։ Անցնում էի տաճարի կողքով։ Մեկ էլ տեսա՝ մոտենում են չորս կառք և կանգ առնում դռան մոտ։ Դուրս են գալիս ինչ–որ փնված տիկիններ, նրանց հետ՝ երկու հոնիկ քաղաքացական հագուստով։ Գնացին տաճար։ Պահապաններն էլ, պարզ է, անմիջապես վազեցին նրանց հետևից, և ես էլ այդ միջոցին հապշտապ ներս խցկվեցի։ Այդ ժամանակ մի քիչ հարբած էի, ուստի և քաջ։ Բախտիցս էլ չորս կողմում ոչ մի ոստիկան չկար։ Մտա տաճար։ Նայեցի Ձեր որմնանկարին, և դող ընկավ մարմինս։ Սարսափեցի։ Ահա կանգնած է նա բարձունքի վրա՝ կարծես ճախրում է օդում։ Պայծառ ու հեզ աչքերը նայում են ինձ շեշտակի, բայց ոչ զայրացկոտ։ Իսկ ես կեղտոտ ու քրքրոտ, հենց նոր էի որջիցս դուրս նետվել։

2․ Անհրաժեշտ բառերում թո՛ղ մեծատառերը։

ա․ Հինավուրց հիշատակներով հայտնի Աղթամար կղզին տարածվում է Վանա լճի հարավարևելյան մասում։ Նրա դիմաց Հայկական Տավրոս լեռնաշղթայի մաս կազմող Առնոս և Կապուտկող լեռներն են։
բ․ Առավոտյան աստղիկը՝ Տարոնի դիցուհին, շրջապատված յոթ նաժիշտներով, իջնում էր Քարքե լեռան բարձու ձունքից՝ Արածանիի՝ Հայոց սրբազան գետի արծաթափայլ ալիքների մեջ լողանալու։
գ․ Մայրաքաղաքից մի ճանապարհ Գետառի ձորով կտրուկ դուրս է գալիս Նոր Նորք։ Այդ մայրուղուց են սկիզբ առնում Մարաշ, Նոր Արեշ և Ջրվեժ ձգվող ճանապարհները։
դ․ Մեր երկիրը ունեցել է շատ մայրաքաղաքներ՝ Արմավիր, Դվին, Անի, Արտաշատ… Վերջինը Երևանն է։
ե․ Մի քանի տարում մայրաքաղաքի շուրջն ստեղծվեցին բազմաթիվ նոր թաղամասեր՝ մեր կորցրած եզերքների պատմական անուններով՝ Նոր Բութանիա, Մալաթիա, Զեյթուն, Կիլիկիա, Արաբկիր։

3․Կետերի փոխարեն ավելացնել յ հնչյունը այն բառերում, որոնց մեջ գրվում է.

վերարկու յի, միջօրե յի, վա յրկյան, Սերգե յի, կարկաչ յուն (գոյ․), կարկաչ յուն (ած․), ճ յուղ, թե յի, շ յուղ, Կարինե յի, Կարո յի, մրջ յուն, տու յժ, հեռակա յել, Միքա յել, լռել յայն, ջղա յին, ատամնաբու յժ, սկեսրա յր, վիլա յեթ, աշխու յժ, հա յելազարդ, Ռաֆա յել, շրջագա յել, Անդրե յի, երկրպագու յի, երեխա յի, Քրիստինե յի, մի յակ, Իսրա յել, է յական, Մարո յի, հարսնացու յից, հա յեցակետ, մի յայնակ, խնա յել, խոխոջ յուն (գոյ․), խոխոջ յուն (ած․), հա յելի, լեգե յոն, Նա յիրի, նա յիրյան, հմա յել, այրուձի յի, դիմակա յել, հարյուր յակ, սյուն յակ, վաշխառու յի, պայուս յակ, Սոնա յի, Անի յի, սերմնացու յով, ժողովածու յում, զգու յշ, եղբո յր, վա յելուչ, մսացու յից, վա յելչագրություն, աղյուս յակ, մարգարե յություն, ձի յեր, հետի յոտն, տի յեզերք, րոպե յական, արքա յորդի, գա յիսոն, շառաչ յուն (գոյ․), շառաչ յուն (ած․), բու յի, անասնաբու յժ, հա յեցակարգ, քնքու յշ, զգու յշավոր։

Հայկական լեռնաշխարհի ռելիեֆը

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Լեռնակազմական ո՞ր գործընթացներն են ձևավորել Հայկական
    լեռնաշխարհի մակերևույթը:

Երկրաբանական շերտերը խախտվել են, ծալքավորվել և բեկորատվել՝ գոյացնելով ծալքաբեկորային լեռներ (օրինակ՝ Հայկական Տավրոս, Փոքր Կովկասի լեռնաշղթաների մեծ մասը): Լեռնակազմական շարժումներն ուղեկցվել են ուժեղ հրաբխային ժայթքումներով և լավային ծածկույթների գոյացմամբ, որոնք ձևավորել են հրաբխային լեռնազանգվածներ և բարձրավանդակներ (օրինակ՝ Արարատ, Արագած, Սիփան, Նեմրութ, Հայկական հրաբխային բարձրավանդակ):

  1. Ի՞նչ լեռնագրական ﬕավորների է բաժանվում Հայկական լեռնաշխարհը:
    Ի՞նչ գործոններով է այն պայմանավորված:

Հայկական լեռնաշխարհը բաժանվում է երկու հիմնական լեռնագրական միավորի՝ եզրային ծալքաբեկորային լեռնային համակարգեր և Հայկական հրաբխային բարձրավանդակ։Լեռնագրական այդ կառուցվածքը պայմանավորված է ալպյան լեռնակազմական գործընթացներով որոնք միաժամանակ ներառում էին երկրակեղևի ծալքավորում և բեկորային շարժումներ (որոնք ստեղծեցին եզրային լեռները) և ուժեղ հրաբխային գործունեություն (որը ձևավորեց կենտրոնական բարձրավանդակը)

  1. Ի՞նչ մասերից է կազմված Հայկական հրաբխային բարձրավանդակը:
    Մակերևույթի ի՞նչ ձևեր են բնորոշ Հայկական հրաբխային բարձրավանդակին:

Հայկական հրաբխային բարձրավանդակն ընդգրկում է լեռնաշխարհի` երիտասարդ լավաներով ծածկված տարածքը և բաժանվում է Հյուսիսային, Կենտրոնական, Հարավային մասերի:

  1. Ինչո՞վ է պայմանավորված Հայկական լեռնաշխարհի ﬔտաղական և
    ոչ ﬔտաղական օգտակար հանածոների հարուստ հանքավայրերի
    առկայությունը:

Լեռնաշխարհը հարուստ է ﬔտաղային հանքավայրերով, ինչը կապված է երկրի ընդերքում մագմայի առաջացրած ներժայթուկների հետ։

Պարապմունք 12

Թեմա՝ Ֆունկցիայի գրաֆիկն ու նշանապահպանման միջակայքերը

1․ Գծել ֆունկցիայի գրաֆիկ, որն ունի հետևյալ նշանապահպանման միջակայքերը․
ա) (- ∞, 1) -ում՝ դրական, (1, 2)-ում՝ բացասական, (2, ∞) -ում՝ դրական,

բ) (- ∞, — 2) -ում՝ դրական, (−2, 0)-ում՝ դրական, (0, 5)-ում՝ բացասական, (5, +∞) -ում՝ դրական,

գ) (- ∞, -8)-ում՝ բացասական, (- 8, 7) -ում՝ դրական, (7, +∞) -ում՝ բացասական:

2․ Ո՞ր գրաֆիկով ֆունկցիայի նշանապահպանման միջակայքերն են.
ա) (- ∞, — 3) (0, 4)-ում՝ դրական, (–3, 0), (4, +∞)-ում՝ բացասական,

երկրորդ գրաֆիկով


բ) (- ∞, — 1) , (-1, 2)-ում՝ բացասական, (2, +∞)-ում՝ դրական,

երրորդ գրաֆիկ


գ) (- ∞, — 2) (-1, 1)-ում՝ բացասական, (−2, −1), (1, +∞)-ում՝ դրական:

Առաջին գրաֆիկ

3․ Գծել ֆունկցիայի գրաֆիկ, որը բավարարում է հետևյալ երկու պայմաններին․
1) անցնում է կոորդինատային հարթության (2, 3) կետով,
2) (–∞, 0)-ում դրական է, (0, 1)-ում՝ բացասական, (1, +∞)-ում՝ դրական:

4․ Գծել ֆունկցիայի գրաֆիկ, որը բավարարում է հետևյալ երկու պայմաններին.
1) անցնում է կոորդինատային հարթության (−2, 1), (0, −1) և (3, −1) կետերով,
2) նշանապահպանման միջակայքերն են՝ (-∞, -1), (-1, 1) և (1, +∞):

5․ Գծել ֆունկցիայի գրաֆիկ, որը բավարարում է հետևյալ երկու պայմաններին․
1) նշանապահպանման միջակայքերն են՝ (-∞, — 2) ,(-2, 1) և (1, +∞) ,
2) անցնում է կոորդինատային հարթության (–5, 1), (-1, -2), (2, −2) կետերով։