Առօրյայում հանդիպող սպիտակուցների բնափոխում

Սպիտակուցները կենդանի օրգանիզմների համար ամենակարևոր մոլեկուլներն են։ Դրանք կազմված են ամինաթթուներից և ունեն բարդ, կառուցվածք, որն ապահովում է նրանց յուրահատուկ գործառույթը (օրինակ՝ ֆերմենտները, որոնք արագացնում են քիմիական ռեակցիաները)։

Ձու եփելը։ Սա բնափոխման դասական և ամենատեսանելի օրինակն է։ Երբ ձուն եփվում կամ տապակվում է, ջերմության ազդեցությամբ ձվի սպիտակուցը՝ ալբումինը, կորցնում է իր նախնական հեղուկ և թափանցիկ կառուցվածքը և վերածվում սպիտակ, պինդ զանգվածի։ Այս փոփոխությունը անդարձելի է։

Միսը եփելը կամ խորովելը։ Մսի ջերմային մշակման ժամանակ նրա սպիտակուցները (միոզին, կոլագեն) դենատուրացվում են։ Միսը կորցնում է իր կարմիր գույնը (որը պայմանավորված է միոգլոբին սպիտակուցով) և դառնում ամուր, պինդ և դարչնագույն։

Սննդի ախտահանում։ Կաթի պաստերիզացիան կամ մսի եփումը բարձր ջերմաստիճանով ոչնչացնում է մանրէները, քանի որ ջերմությունը դենատուրացնում և ապաակտիվացնում է մանրէների կենսական ֆերմենտները (սպիտակուցները)։

Գործնական աշխատանք․24․09

1․ Լրացնել բաց թողնված տառերը:


Նա նստեց առափնյա մի նստարանի վրա հոգնած ոչ թե գիշերվա անքնությունից կամ օգտելից ըմպելիքներից, այլ հոգեկան տառապանքներից: Ամենուրեք, ուր նայում էր, հայացքի առաջ երևում էին մի զույգ անմեղ աչքեր: Ո՛չ, ի՛նքը երբևիցե նրանց չի ձգի ճակատագրի քմահաճույքին, երբեք չի բաժանվի նրանցից ո՛չ հանուն հայրական անեգքի, ո՛չ հասարակական արհամարհանքի: Սաբաթին մտքերից կտրեց այն կողմից լսվող բոժոժների ձայնը: Ուղտերի քարավանը բարձրանում էր դեպի ավազոտ լեռները, դեպի նավթից ու շոգուց զերծ բնությունը: Նայելով բիբլիական կենդանիներին մարդ կարծում է, թե գտնվում է հինավուրց, անաղարտ մի ուրիշ աշխարհում: Այնինչ ձախ կողմում՝ ջրերի վրա, օրորվում են շոգենավերը, կայծկլտում էլեկտրական լամպերը: Շուրջբոլորը սփռված է շոգու և երկաթի գոռոզ թագավորությունը: Նավաստիները ժրաջանջրեն լվանում են նավերի տախտակամածները՝ երգելով այն առողջ, այնական ձայնով, որի մեջ զգացվում է ջրերի տարերային զորությունը:

2․Վանկատել և բոլոր հնարավոր ձևերով տողադարձել հետևյալ բառերը

Երաժշտական

Վանկատում. ե-րա-ժըշ-տա-կան

Տողադարձ. ե-րաժշտական, երաժշ-տական, երաժշտա-կան

Անկյուն

Վանկատում. ան-կյուն

Տողադարձ. ան-կյուն

Մկրտիչ

Վանկատում. Մը-կր-տիչ

Տողադարձ. Մըկր-տիչ, Մկրտիչ (քանի որ մեկ տառով վանկ չի կարող մնալ)

Ակնդետ

Վանկատում. ա-կըն-դետ

Տողադարձ. ակն-դետ, ակըն-դետ

Լեռնաբնակ

Վանկատում. լեռ-նա-բնակ

Տողադարձ. լեռ-նաբնակ, լեռնա-բնակ

Հեղաշրջում

Վանկատում. հե-ղա-շըր-ջում

Տողադարձ. հեղա-շրջում, հեղաշր-ջում

Ստեփան

Վանկատում. Ստե-փան

Տողադարձ. Ստե-փան

Գերբնական

Վանկատում. գեր-բը-նա-կան

Տողադարձ. գեր-բնական, գերբնա-կան

Փայլփլուն

Վանկատում. փայլ-փը-լունշ

Տողադարձ. փայլ-փլուն, փայլփ-լուն

Հետաքրքրվել

Տողադարձ. հետա-քրքրվել, հետաքր-քրվել, հետաքրքր-վել 


Վանկատում. հե-տա-քըր-քր-վել

3․Գրել մեկ բառով՝ կատակ անել, բարև տալ, գլխի ընկնել, ձեռ առնել, սիրտ տալ, կարգի բերել, վայր բերել

կատակ անել – կատակել

բարև տալ – բարևել

գլխի ընկնել – հասկանալ

ձեռ առնել – ծաղրել

սիրտ տալ – քաջալերել

կարգի բերել – կարգավորել

վայր բերել – իջեցնել

4․Արտագրել տրված նախադասությունները՝ ընդգծված բառերի կողքին փակագծում գրելով համապատասխան հարցը:

Աղավնիներն ու ճնճղուկները աշխուժորեն (ինչպե՞ս) թռչկոտում են այս ու այն կողմ իրենց համար կեր որոնելու (ի՞նչ նպատակով):

Աստղերը հետզհետե (ի՞նչպես) կորցնում են իրենց փայլը:

Թերակղզու հետևից բարձրանում է բոսորագույն (ինչպիսի՞) արեգակը:

5․Շարունակել պատմությունը 10-12 նախադասությամբ։

Մաշտոցի անունը կրող պողոտայի վերջում բարձունքի վրա, կանգնած է ուշագրավ մի շինություն կերտված մոխրակապտավուն բազալտից: Դա Երևանի Մատենադարանն է: Նրա պարզ, բայց վեհաշուք ճարտարապետությունը խոսում է դարերի խորքից եկող հարստության մասին: Շենքի մուտքի մոտ, ինչպես հավերժության պահապաններ, կանգնած են հայ մեծերի արձանները՝ սկսած Մեսրոպ Մաշտոցից մինչև նրա աշակերտներն ու հետագա մտածողները: Նրանք ասես հիշեցնում են այն տիտանական աշխատանքը, որ կատարվել է հայ գիրն ու մշակույթը պահպանելու համար:Այս ամրոցի ներսում պահվում են աշխարհի ամենահարուստ ձեռագրական հավաքածուներից մեկը՝ տասնյակ հազարավոր եզակի մագաղաթներ ու մատյաններ: Դրանցից յուրաքանչյուրը մի փոքրիկ պատմություն է՝ գրված գրիչների անխոնջ ձեռքով, զարդարված մանրանկարիչների ոսկեվառ գույներով: Այստեղ կարող ես հանդիպել հին բժշկագիտության, փիլիսոփայության, պատմության և գրականության գլուխգործոցներին: Մատենադարանը ոչ միայն պահոց է, այլև ոգեղեն ուժի խորհրդանիշ, որն ապացուցում է հայ ժողովրդի դիմացկունությունն ու կիրքը դեպի գիտությունն ու լուսավորությունը: Շենքի պատերից ներս՝ ասես կարելի է լսել հին հայերենի շշուկները: Այն Երևանի ոչ միայն ճարտարապետական, այլև հոգևոր ամենակարևոր կենտրոններից է։

My Eating Habits

I try to eat healthy food every day because I know it’s important for my body and mind. For breakfast, I usually have oatmeal or eggs with some fruit and tea. It helps me start the day with energy.

At school, I sometimes eat a sandwich or salad. I don’t really like fast food, but sometimes I eat pizza or burgers with my friends on weekends.

For dinner, my family and I usually eat homemade food. My mom cooks delicious soups, vegetables, and meat dishes. I always try to eat vegetables and drink enough water.

I also like sweets, especially chocolate, but I try not to eat too much. In general, I think my eating habits are quite good, and I want to keep eating healthy in the future.

Երկրաչափություն պարապմունք 5

Առաջադրանքներ․

1․ A(2; 3), B(3; 4), C(5; 0), D(-4; 5), E(-3; 4) կետերից որո՞նք են գտնվում x2+ y2 = 25 հավասարմամբ որոշվող շրջանագծի վրա:

2․ Գտնել շրջանագծի շառավիղը և կենտրոնի կոորդինատները, որը տրված է հետևյալ հավասարումով․ ա) x2+y2=9, բ) (x-1)2+(y+2)2=4, գ) (x+3)2+y2 =16

ա. Օ= 0;0 R= 3. բ. O= (1,-2) R=2. գ. O= (-3,0) R=4

3․ Գրել 7 շառավղով շրջանագծի հավասարումը, եթե դրա կենտրոնը կոորդինատների սկզբնակետն է:

x²+y²= 49

4․ Գրել O (-2; 3) կենտրոնով շրջանագծի հավասարումը, որն անցնում է B(1; 2) կետով:

R=√ 10

(x+2)² + (y-3)²=10

5․ Գտնել O(3;1) կենտրոնով և A (6; -3) կետով անցնող շրջանագծի շառավիղը:

R=4

6․ Ինչի՞ է հավասար (x — 11)2 + (y + 24)2 = 36 հավասարմամբ որոշվող շրջանագծի տրամագիծը:

d= 12

7. Գրել A(3; — 4) կենտրոնով և R = 7 շառավղով շրջանագծի հավասարումը:

(x−3) 2 +(y+4) 2 =49

8․ Գրել AB տրամագծով շրջանագծի հավասարումը, եթե A(2; -1), B(4; 3)

(x−3)² +(y−1)² =5

Պարապմունք 7

1․ Փոփոխականի ո՞ր արժեքի դեպքում արտահայտությունն իմաստ չունի․

ա) x=8

բ) x=3

գ) x=6

դ) x=3

ե) x=-1

զ) x=-4:5

է) x=3

ը) x=4

2․ Գտնել արտահայտության թույլատրելի արժեքների բազմությունը և նշանապահպանման միջակայքերը․

ա) (-2),(-5)

բ) (3)

գ) (-1)(3)

դ) (0)(-5,3)

ե) (-1) (-4)

զ) (0,25)

է) (1)

ը) (5)

3. Լուծել քառակուսային հավասարումը.

ա) x=-1, x=-5

բ) x=-2 x=6

գ) x=2 x=-9

դ․

ե= x=3/4 x=-1

զ) Լուծում չունի

4․ Խանութում կար 150 կգ միրգ։ Առաջին օրը խանութում վաճառվեց մրգի 20%-ը, երկրորդ օրը՝ մնացածի 25%-ը։ Քանի՞ կգ միրգ մնաց խանութում։

Պատասխան՝ 90 կգ

Պարապմունք 6

1․ Նշել x-ի որևէ արժեք, որի դեպքում արտահայտության արժեքը դրական է.

ա) 3

բ) 5

գ) 3

դ) 1

2․ Նշել x-ի որևէ արժեք, որի դեպքում արտահայտության արժեքը բացասական է.

ա) -2

բ) -1

գ) -2

դ) -1

3․ Պարզել արտահայտության նշանը տրված կետում․

ա)> 0

բ)<0

գ) <0

դ) <0

ե)< 0

զ) <0

է) >0

ը)<0

4․ Գտնել արտահայտության նշանը․

ա) > 0

բ) <0

գ) <0

դ) <0

ե) <0

զ) 0

է) > 0

ը) <0

5․ Գտնել արտահայտության նշանապահպանման միջակայքերը.

«Հայաստանը Ռուսական և Օսմանյան կայսրությունների տիրապետության տակ XX դ. սկզբին» Էսսե

Ներածություն

XX դարի սկզբին Հայաստանը բաժանված էր երկու մասի՝ Արևելյան և Արևմտյան Հայաստան։ Արևելյան Հայաստանը գտնվում էր Ռուսական կայսրության, իսկ Արևմտյանը՝ Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ։ Թեև երկու կողմերում էլ ապրում էին նույն ազգի մարդիկ, նրանց ճակատագրերը տարբեր էին՝ պայմանավորված կայսրությունների քաղաքականությամբ։

Ընթացք

Ռուսական կայսրության կազմում գտնվող Արևելյան Հայաստանը որոշ չափով խաղաղ էր։ Այստեղ բացվում էին հայկական դպրոցներ, գործում էին թերթեր ու մշակութային միություններ։ Հայերը հնարավորություն ունեին զբաղվել կրթությամբ, առևտրով և արհեստներով։ Սակայն, անկախության գաղափարները սկսում էին ավելի ուժեղանալ, և հայ մտավորականությունը պայքարում էր ազգային ինքնության պահպանման համար։

Արևմտյան Հայաստանի վիճակը շատ ավելի ծանր էր։ Օսմանյան իշխանությունները շարունակաբար ճնշում էին հայերին՝ սահմանափակելով նրանց իրավունքները և տեղ-տեղ կազմակերպելով կոտորածներ։ XX դարի սկզբին այդ ճնշումները հասան ծայրահեղության՝ ավարտվելով 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությամբ, որի ընթացքում ոչնչացվեց ամբողջ մի ժողովուրդ իր հայրենի հողում։

Չնայած այդ ծանր պայմաններին, հայ ժողովուրդը չկորցրեց իր հավատը և շարունակեց պայքարել ազատության և անկախության համար։ Այդ պայքարի արդյունքը դարձավ 1918 թվականին անկախ Հայաստանի Հանրապետության ստեղծումը՝ որպես նոր կյանքի ու հույսի խորհրդանիշ։

Եզրակացություն

Այսպիսով, XX դարի սկզբին հայ ժողովուրդը ապրեց իր պատմության ամենադժվար, բայց նաև ամենաոգևորիչ ժամանակաշրջաններից մեկը։ Թեպետ երկիրը բաժանված էր երկու կայսրությունների միջև, ազգային միասնության գաղափարը երբեք չմարեց։

Գործնական աշխատանք․19․09

  1. Լրացնել բաց թողնված տառերը:

Աշտիշատի հինավուրց վանքի խցերից մեկում` ընդարձակ թախտի վրա, նստել էին երեք երիտասարդ: Ձեթի ճրագն իր պղտոր լույսով լուսավորում էր երեք բազմահոգ դեմքերը: Երիտասարդներից մեկը հաղթանդամ, բարձրահասակ, խոշոր կազմվածքով և փառահեղ մի տղամարդ էր: Երկրորդը, ընդհակառակը, ավելի կարճահասակ, քան միջահասակ էր և ավելի նրբակազմ, քան հաղթանդամ: Այդ քնքուշ կազմվածքի վրա բնությունը դրել էր մի շնորհալի գլուխ, որին ավելի պատշաճ կլիներ մի պարթև մարմին: Նա խոսում էր առնական ձայնով, որի ելևէջները հնչում էին պողպատային հնչերանգներով: Վառվռուն աչքերի մեջ նշմարվում էին թրթռուն կրակներ:
Երրորդ երիտասարդը օժտված էր անբասիր գեղեցկությամբ: Փարթամ գիսակները սփռվել էին թիկունքին, վերին շրթունքին նկատվում էր նորածիլ ընչացքը: Իսկ սևորակ աչքերի մեջ նշմարվում էր անբացատրելի վրդովվմունք: Առաջինը Սահակ Պարթևն էր, երկրորդը Մեսրոպ Մաշտոցը, երրորդը Սամվելը` երեքն էլ աշխույժ, եռանդով լի երիտասարդներ:

2․Կազմել հետևյալ բառերի հոգնակին` մարդ, կին, դասագիրք, վերնատուն, առանձնատուն, մեծատուն, վիպագիր, տապանագիր, ձուկ, գառ, տնամերձ, արոտավայր, թռչուն, էլեկտրասյուն, ոտնաձայն։

Մարդ-մարդիկ

Կին-կանայք

Դասագիրք-դասագրքեր

Վերնատուն-վերնատներ

Առանձնատուն-առանձնատներ

Մեծատուն-մեծատներ

Վիպագիր-վիպագրեր

Տապանագիր-տապանագրեր

Ձուկ-ձկներ

Գառ-գառեր

Տնամերձ-տնամերձ

Արոտավայր-արտավայրեր

Թռչուն-թռչուններ

Էլեկտրասյուն-էլեկտրասյուններ

Ոտնաձայն-ոտնաձայններ

3․ Հետևյալ բառերը ենթարկել բառակազմական վերլուծության` պարզկա, հիսնամյակ, լուսե, թփուտ, արդուկ, հարթուկ, այրուձի, մայրաքաղաքային, պահածո, վախեցնել, թռչկոտել

Պարզկա — պարզ + կա

Հիսնամյակ — հիսուն + ամ + յակ

Լուսե — լույս + ե

Թփուտ — թուփ + ուտ

Հարթուկ — հարթ + ուկ

Այրուձի — այր + ու + ձի

Մայրաքաղաքային — մայր + ա + քաղաք + ային

Պահածո — պահ + ածո

Վախեցնել — վախ + եցն + ել

Թռչկոտել — թռչ + կոտ + ել

    4․Բացատրել հետևյալ բառերի իմաստը` բարձրուղեշ, ախոյան, անձկալի, անձկություն, գամել, ստեպ-ստեպ, հապճեպ, նողկանք, ջլատել, զերծ:

    բարձրուղեշ- ճյուղերը բարձր:

    ախոյան-թշնամի, հակառակորդ

    անձկալի-կարոտած

    անձկություն-նեղություն, նեղվածք

    գամել — սևեռել

    ստեպ-ստեպ — հաճախ

    հապճեպ — շտապ

    նողկանք — զզվանք, գարշանք 

    ջլատել — թուլացնել

    զերծ — ազատ

    5․ Կազմել երկուական նախադասություն` տրված նույնանուն բառերը գոր- ծածելով տարբեր իմաստներով՝ ակ, հարկ:

    Հին սայլի բոլոր ակերը կեղտոտ էին։

    Տեսողական խնդիրների պատճառով ակնոց եմ կրում:

    Մարդը պետք է կատարի իր հարկերը պետության առաջ:

    Տան երկրորդ հարկը նորոգվել է:

    Պարապմունք 4

    1․ Գտնել AB հատվածի M միջնակետի կոորդինատները, եթե

    ա) A(1;-6), B(-5;4)

    ա)M (-2: -1)

    բ) A(-8;7), B(6;-12)

    (-1; -2,5)

    գ) A(-14;23), B(32;-38):

    (9;-7,5)

    2․ Գտնել A և B կետերի հեռավորությունը, եթե

    ա) A(3 9), B(-3, 9),

    d=6

    բ) A(-8, 1), B(-8, -6),

    d=7

    գ) A(6, 0), B(0, 8),

    d=-2

    3․ Օրդինատների առանցքի գտնել այնպիսի կետ, որը հավասարահեռ լինի հետևյալ կետերից

    ա) A(-3;5) և B(6;4),

    C =(0 ;-9)

    բ) A(4;-3) և B(8;1)

    4․Աբսցիսների առանցքի գտնել այնպիսի կետ, որը հավասարահեռ լինի հետևյալ կետերից ա) A(1;2) և B(-3;4), բ) A(1;1) և B(3;5)

    5. Տրված են A(-2;1), B(1; 5), C(7;5), D(4;1) կետերը: Գտեք ABCD քառանկյան անկյունագծերը և պարագիծը:

    6. Գտնել AB հատվածի երկարությունը, եթե A(4;-1), իսկ M(2;-3) կետը այդ հատվածի միջնակետն էռաջադրանքներ․

    1․ Գտնել AB հատվածի M միջնակետի կոորդինատները, եթե ա) A(1;-6), B(-5;4) բ) A(-8;7), B(6;-12) գ) A(-14;23), B(32;-38):

    2․ Գտնել A և B կետերի հեռավորությունը, եթե

    ա) A(3 9), B(-3, 9),

    բ) A(-8, 1), B(-8, -6),

    գ) A(6, 0), B(0, 8),

    3․ Օրդինատների առանցքի գտնել այնպիսի կետ, որը հավասարահեռ լինի հետևյալ կետերից ա) A(-3;5) և B(6;4), բ) A(4;-3) և B(8;1)

    4․Աբսցիսների առանցքի գտնել այնպիսի կետ, որը հավասարահեռ լինի հետևյալ կետերից ա) A(1;2) և B(-3;4), բ) A(1;1) և B(3;5)

    5. Տրված են A(-2;1), B(1; 5), C(7;5), D(4;1) կետերը: Գտեք ABCD քառանկյան անկյունագծերը և պարագիծը:

    6. Գտնել AB հատվածի երկարությունը, եթե A(4;-1), իսկ M(2;-3) կետը այդ հատվածի միջնակետն է