219.Ա և Բ նախադասությունների տարբերությունները գտի´ր: Մնացած նախադասություններն ինքդ փոխի՛ր (կրավորակա´ն դարձրու):

Ա. Ծուխը մրոտել էր առաստաղն ու պատերը:
Բ. Առաստաղն ու պատերը մրոտվել էին ծխից:
Ա. Պատահաբար այդ կողմերով անցնող մի գյուղացի փրկել էր նրան:
Բ. Նա փրկվել էր պատահաբար այդ կողմերով անցնող մի գյուղացու կողմից:
Ա. Սպիները ծածկել էին նրա ամբողջ մարմինը:
Բ. Նրա ամբողջ մարմինը սպիներով էր ծածկվել:

Ա տարբերակը (Գործառական): Գործողության կատարողը նշված է, և այն նախադասության ենթակային է վերաբերում: Օրինակ՝

«Ծուխը մրոտել էր առաստաղն ու պատերը» — «Ծուխը» այստեղ կատարողն է:

Բ տարբերակը (Կրավորական): Գործողության կատարողը ուղղակիորեն նշված չէ կամ նշվում է անկարևոր ձևով: Այստեղ շեշտադրվում է գործողության արդյունքը կամ հասցեատերը:

«Առաստաղն ու պատերը մրոտվել էին ծխից» — «Առաստաղն ու պատերը» այստեղ ազդեցության տակ գտնվող օբյեկտներն են, և «ծխից» նշվում է որպես կատարման աղբյուր:

Ա-ում շեշտադրվում է կատարողը (ծուխը), իսկ Բ-ում՝ ազդեցության ենթարկվող օբյեկտները

Անցած տարիները կնճռոտել էին կնոջ դեմքը:

Կնոջ դեմքը կնճռոտվել էր անցած տարիներից:
Դահլիճը լավ կահավորել էին:

Դահլիճը լավ կահավորվել էր
Մեր ժողովուրդը մշակութային շատ արժեքներ է ստեղծել:

Մշակութային շատ արժեքներ ստեղծվել են մեր ժողովորդի կողմից։

220.Տրված բայերը դարձրու կրավորական: Ինչի՞օգնությամբ դարձրիր: Դրանցով կազմիր նախադասություններ։
Օրինակ`

գտնել — գտնվել, նետել — նետվել:

Գրել — գրվել

Նրա անունը գրվել էի ցուցակում

գրավել — գրավվել:

Բերդը գրավվել էր թշնամու կողմից:

ծեծել — ծեծվել:

Կատուն ծեծվել էր երեխաների կողմից:

թրջել — թրջվել:

Հագուստն ամբողջությամբ թրջվել էր անձրևից:

թխել — թխվել:

Հացը թխվել էր գիշերվա ընթացքում:

տաշել — տաշվել:

Փայտը տաշվել էր վարպետի կողմից:

վրդովել — վրդովվել:

Նա վրդովվել էր տեսածից:

կապել — կապվել:

Շունը ծառից կապվել էր:

սպանել — սպանվել:

Թագավորը սպանվել էր դավաճանների կողմից:

նկարել — նկարվել:

Պատկերը նկարվել էր հայտնի նկարիչի կողմից:

կեղտոտել — կեղտոտվել:

Մատիտները կեղտոտվել էին մաշվածությունից:

221.Տրված նախադասությունները դարձրո՛ւ կրավորական: Քամին երկնքով մեկ հալածում էր ամպերին: —
Ամպերը երկնքով մեկ հալածվում էին քամուց:
Այս նկարը պատին պապս է ամրացրել:

Այս նկարը պատին ամրացվել էր պապիս կողմից:

Այս գիրքը նաև ընկերս է կարդացել:

Այս գիրքը կարդացվել էր նաև ընկերոջս կողմից:

Առավոտյան ցողը թրջել էր ոտքերը:

Ոտքերը թրջվել էին առավոտյան ցողից:

Տերը շանը կապել էր ծառից:

Շունը կապվել էր ծառից տիրոջ կողմից:

Տարբեր մարդիկ տարբեր ձեով էին պատմում առավոտվա դեպքը:

Առավոտվա դեպքը պատմվում էր տարբեր մարդկանց կողմից տարբեր ձևերով:

Սարքերը թեթև ցնցում գրանցեցին:

Թեթև ցնցումը գրանցվել էր սարքերի կողմից:

1. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում միևնույն տառը կամ տառակապակցությունը (փակա-գծերում նշվածներից որևէ մեկը):

1) բաց-թյա, ան-րինակ, տնօրեն (o կամ ո)

2) կ-կվել, ճրագալույ-, մտա-ածին (ծ կամ ց)

3) հեղեղել, հայթայթել, խոմարել (հ կամ — )

4) ու-ևոր, ու-ակի, գործու-ում (ղ կամ ղղ)

2. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերի բաղադրիչներն են գրվում անջատ։

1) մուգ կապույտ), դռնե(դուռ), ի(սրտե)

2) ամենա(բարձր), ծովից (ծով), դեմ(դիմաց)

3) դեմ(առնել), ուս(ուսի), մեկ(երկրորդ)

4) անթիվ (անհամար), հարյուր(մեկ), մեջ (ընկնել)

3. Ո՞ր բառում է գաղտնավանկի ը-ն ճիշտ տեղադրված:

1) ս(ը)փոփել

2) ձեռ(ը)պահ

3) խառ(ը)նվածք

4) խնդ(ը)րել

4. Ո՞ր հատվածում դարձվածք չկա:

1) Քանի՜ անգամ եմ ձեռքից գնացել,
Քանի՜ ցավից եմ պրծել աշխարհում…

2) Խելքս բան չի կտրում Այս աշխարհի բանից:

3) Աչքերս քար են կտրում զարմանքից
Այս գարնան շենք ու շնորհքի վրա։

4) Անտառի խոր ու խրթին
Լռությունն է երերում…

5 Ո՞ր շարքում պարզ բառ չկա:

1) խնդիր, գարեջուր, մազանոթ

2) հրեղեն, ձիարշավ, ճանապարհ

3) ընձառյուծ, երանգ, խոսափող

4) գնդաձև, պատշար, շողշողուն

6 Ո՞ր տարբերակի բառերը հականիշներ չեն:

1) հակիրճ-երկարաշունչ

2) կայուն-երերուն

3) սնապարծ-համեստ

4) խրթին-կարևոր

7Ո՞ր տարբերակում են ընդգծված բոլոր բառերը դերանուններ:

1) Բոլորն էլ իրենց դժվար մտքերի հետ էին, ձիերն էին համեմատում իրար։

2) Աղբյուրի մոտ տեղի ունեցող նրանց զրույցը փոխեց իր խաղաղ ու առօրյա հունը:

3) Ապա ձիուն մոտենում էին մի քանի հոգի, թղթի վրա ինչ-որ նշումներ անում:

4) Մինչև անգամ տղան էր լուռ, որովհետև ոչ ոք սիրտ չուներ նրան լսելու:

8 Ո՞ր շարքի բառերից ոչ մեկը ու հոլովման չի ենթարկվում:

1) կաղին, ոչ ոք, նախապապ

2) տղամարդ, աղախին, արփի

3) կիրակի, ամուսին, հավաքատեղի

4) տատ, հայելի, շանթարգել

9 Ո՞ր շարքի բոլոր բառերն են ածականներ:

1) պատահական, ոսկե, հիմա

2) լռակյաց, ալյուրոտ, մաքուր

3) այսպիսի, ձմեռային, ծեր

4) սարսափելի, դողացող, իմաստալից

10 Ո՞ր տարբերակն է տրված նախադասության քերականական և տրամաբանական շարունակությունը:

Շարունակելով ճանապարհը՝ հասանք մի հեղեղատի,

1) քանի որ խորհուրդ տվեցի ընկերոջս սպասել, մինչև հեղեղը դադարի:

2) որոնց բարձունքից լսվում էր բուի կռինչը:

3) թեկուզ և հանգստի համար հարմար պահ չէինք ընտրել:

4) որից պետք է անցնեինք դիմացի կիրճը:

11 Ո՞ր հատվածում անձնավորում չկա:

1) Կապույտ մրրիկ է պայթել,
Կապույտ մշուշ է…
Ուռին ուզում է փախչել,
Բայց արդեն ուշ է:

2) Ուռին ճչում է կարծես.
Հասե՛ք, աղետ է:-
Առուն ուշքի է եկել
Եվ արդեն գետ է:

3) Ինչ-որ տագնապ է ձորում,
Ինչ-որ սարսուռ է…
Ուշաթափվել է առուն,
Եվ ուռին լուռ է:

4) Հավքը բախվեց ուռենուն…
Ոստերից նրա,
Մոլորակներ թափվեցին
Քարերի վրա

12. Ո՞ր նախադասության մեջ կետադրական սխալ կա:

1) Ձին գլուխը կախեց արածելու, մի երկու բերան խոտ պոկեց, բայց անհանգստացնող ինչ-որ բան կար, և ձին գլուխը բարձրացրեց:

2) Ես՝ հրացանս առաջ մեկնած, մատս ձգանին, վազեցի դեպի շունը, իսկ նա ահարկու հայացքով որսը մեխել է տեղում:

3) Ես իսկույն վազեցի՝ բռնելու եղնիկին, սակայն նա մի ակնթարթի մեջ թռավ լուսամուտից պարտեզը և ծածկվեց խավարի մեջ:

4) Նրա դեմքն այժմ խաղաղ էր. նա գտել էր մի միջոց, որ կարող էր հանգստացնել իրեն:

13 Նախադասությունները դասավորի՛ր քերականական և տրամաբանական ճիշտ հաջորդականությամբ: Գրի՛ր միայն նախադասությունների համարները:

1. Ձորի գլխին կանգնեցի, և երբ աղջիկը մի անգամ էլ բարձրացավ, նայեց իմ կողմը, ձեռքով արի:
2. Արտում կռացած կանայք կանաչին ընկած թռչունների էին նման:
3. Նա իսկույն կռացավ արտի վրա, իսկ ես արագացրի քայլերս՝ ձիապանին հասնելու:
4. Եվ այդ երամից մեկը՝ գորշ շորերով մի աղջիկ, ավելի հաճախ էր բարձրանում, ձեռքը դնում ճակատին, որ արևի շողերը չխանգարեն տեսնելու անտառի մեջ հալվող
   արահետը և միայնակ անցվորին:

2-4-1-3:

1. Գտիր նախադասության մեջ թույլ տրված բառագործածության սխալը և ուղղի՛ր:

Օրեր շարունակ երկինքը պատող ամպերը ցրվեցին, և փողոցները հեղեղած անձրևաջուրը սկսեց կամաց-կամաց տեղիք-տեղի տալ:

15. Գտիր նախադասության մեջ թույլ տրված քերականական սխալը և ուղղի՛ր:

Իմ քեռի Վահանը մայրիկիս ու քրոջս հետ վերադարձան-վերադարձավ ու մտան-մտավ տուն՝ սուրճ խմելու:

16 Տրված բառերը տեղադրել բաց թողնված տեղերում՝ ենթարկելով համապատասխան փոփոխությունների: Պատասխանում համապատասխան թվերի դիմաց բառերը գրիր նախադասության մեջ քո տեղադրած հերթականությամբ և համապատասխան քերականական ձեւափոխություններով:

Երբ սև կետը ……. արևով …… ճանապարհին, նա տեսավ երեք ձի, որոնք սլանում էին՝…… ձյան փոշի, որ …….. տակ շողում էր արծաթի գույնով:

Պատասխան՝
1.հասավ

3.ողողված

2.բարձրացնելով

4.արևի

(ողողել, բարձրանալ, արև, հասնել)

Մաս 2

Կարդա՛ տեքստը և կատարի՛ր առաջադրանքները:

1

I

1. Երկրի մթնոլորտի վերին նոսր շերտերում՝ 80-1000 կմ բարձրության վրա, երբեմն տեղի է ունենում բնության զարմանահրաշ երևույթներից մեկը` բևեռափայլը: 2. Դա մի յուրատեսակ լուսարձակում է, որ դիտվում է հիմնականում Երկրի բևեռային շրջաններում, հազվադեպ՝ նաև միջին լայնություններում: 3. Հայաստանում 1098-1100 թվականներին դիտվել է չորս բևեռափայլ: 4. Բևեռափայլը անչափ գրավիչ տեսարան է. երկնքի ամբողջ հյուսիսային կողմը լուսավորվում է կարմիր ու կանաչ երկու հսկայական, շողշողուն կամարներով: 5. Անընդհատ ձևափոխվելով ու երփներանգվելով՝ կամարները մեկ անհետանում են, մեկ նորից հայտնվում: 6. Հանկարծակի մութ երկինքը ասես նետահարում են պայծառ ճառագայթները, իսկ ժամանակ առ ժամանակ օդում կախվում են կարմիր ծոպերով զմրուխտե «վարագույրներ»: 7. Պայծառ, հիասքանչ բևեռափայլը, կամ ինչպես հյուսիսում են անվանում, հյուսիսափայլը, երկնքում փողփոխում է մի քանի համ անընդհատ:

ll

1. Բևեռափայլերը Արեգակի ակտիվության հետևանք են: 2. Արեգակի հսկայական շիկացած գունդը տիեզերական տարածություն է ճառագայթում վիթխարի քանակությամբ ջերմություն և արտանետում էլեկտրականությամբ լիցքավորված նյութի մանրագույն մասնիկների հոսքեր: 3. Այս երևույթը կոչվում է արեգակնային քամի: 4. Հասնելով երկրի մթնոլորտի վերին շերտերը` այդ մասնիկները բախվում են օդի մոլեկուլներին, և սրանք սկսում են փայլփլել տարբեր գույներով՝ դեղին, կանաչ, կապույտ, կարմիր, մանուշակագույն, նարնջագույն: 5. Բևեռափայլի աղեղները երբեմն անցնում են 5000 կմ-ից։ 6.Երկրից բացի միակ այլ մոլորակը, որտեղ մինչ օրս նկատվել են բևեռափայլեր, Սատուրնն է:
2. Ո՞ր միտքը չի բխում տեքստից կամ հակասում է նրա բովանդակությանը:

1) Բևեռափայլի կամարները կարող են ձգվել հազարավոր կիլոմետրեր:

2) Պատահել է, որ Հայաստանի տարածքում 2 տարում դիտվել է 4 բևեռափայլ:

3) Տիեզերքում միակ մոլորակները, որոնց վրա կարող են բևեռափայլեր տեղի ունենալ, Երկիրն ու Սատուրնն են:

4) Բևեռափայլերը կապված են Արեգակի ակտիվության հետ:

18. II հատվածի ո՞ր նախադասության մեջ կապ խոսքի մաս կա:

1) 2
2) 3
3) 4
4) 6

19 I հատվածի ո՞ր նախադասության մեջ վերաբերական կա:

1) 3
2) 4
3) 5
4) 6

20 l հատվածի ո՞ր նախադասության մեջ անորոշ դերբայ կա:

1) 1
2) 3
3) 5
4) 6

21 Ո՞ր նախադասության մեջ բաղադրյալ ստորոգյալ չկա:

1) l.4
2) l.5
3) ll. 1
4) II. 6

22 Ո՞րն է պարզ նախադասություն։

1) l.1
2) l.2
3) ll.2
4) ll.4

23 Տրված նախադասության մեջ ընդգծված բառը ի՞նչ պաշտոն է կատարում:

Հասնելով երկրի մթնոլորտի վերին շերտերը` այդ մասնիկները բախվում են օդի մոլեկուլներին:

1) տեղի պարագա
2) հանգման անուղղակի խնդիր
3) ուղիղ խնդիր
4) ձևի պարագա

24 Նախադասության անդամներից որի՞ ձևաբանական վերլուծության մեջ սխալ կա:

Արեգակի հսկայական շիկացած գունդը տիեզերական տարածություն է ճառագայթում վիթխարի քանակությամբ ջերմություն:

1) Արեգակի-հատուկ գոյական
2) շիկացած-ածական
3) ճառագայթում է-բայ, սահմանական եղանակ
4) ջերմություն-գոյական, անորոշ առում

25 Գրիր մեկ բան, ինչին կարող են նմանվել բևեռափայլերը:

Կարմիր ծոպերով զմրուխտե «վարագույրներ»։

26 l հատվածից դուրս գրիր մեկ բառ, որում երկհնչյունի հնչյունափոխություն կա:

Լուսարձակում-ույ

27 l հատվածից դո՛ւրս գրիր փոխաբերական իմաստով գործածված մեկ բառ:

Հանկարծակի մութ երկինքը ասես նետահարում են պայծառ ճառագայթները։

28 Տեքստից դուրս գրիր գերադրական աստիճանով դրված ածականը:

Մանրագույն

29 II հատվածից դո՛ւրս գրիր բազմապատկական բայը:

Փայլփլել

30 l.1 նախադասությունից դուրս գրիր մակբայը:

Երբեմն

31 80 թիվը գրի´ր տառերով:

Ութսուն

32 Գրիր I հատվածի այն նախադասության համարը, որում ստորոգյալի լրիվ զեղչում կա:

2