257.Կետերը փոխարինիր ինչպիսի՞ կամ ո՞ր հարցերին պատասխանող բառերով կամ բառակապակցություններով (որոշիչներով):

Օրինակ`

… ջրով լվացվեց: Զուլալ  ջրով լվացվեց: Սարերից եկող ջրով լվացվեց:

… ծաղիկներն օրորվում են … զեփյուռից:
… Գետը ողողել էր … քաղաքի տներն ու պարիսպները:
… ճանապարհորդը պատմում էր … անապատի մասին:
Գետը … շղարշով էր ծածկվել:
Լեռների … ստվերները ծածկել էին … դաշտերն ու հովիտները: Հնէաբանները… դամբարանից … գործիքներ գտան:

… ծաղիկներն օրորվում են մեղմ զեփյուռից:
… Գետը ողողել էր հին քաղաքի տներն ու պարիսպները:
… ճանապարհորդը պատմում էր անհուն անապատի մասին:
Գետը մառախլապատ շղարշով էր ծածկվել:
Լեռների երկարաձիգ ստվերները ծածկել էին ծաղկած դաշտերն ու հովիտները:
Հնէաբանները հնագույն դամբարանից բրոնզե գործիքներ գտան:

258.Ընդգծված ծավալուն որոշիչները (որոշիչ բառակապակցությունները) գրի՛ր որոշյալից հետո: Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու:

Օրինակ`

Անտառաբնակ բուի նման մի կին քաշում էր գանգակի պարանր: Զանգակի պարանը քաշում էր մի կին` նման անտառաբնակ բուի:
Սրտաբուխ ու մտերիմ այդ ձայնը ուշքի բերեց նրան:
 Գարնան երեկոյի նման գգվող մի ժպիտ թառել էր դեմքին:              Կոշտուկներով պատած ու հողաբույր ձեռքերը հարգանք
էին ներշնչում:
Անտառային հավերժահարսի  նման մի աղջիկ հանկարծ փայտահատին մոտեցավ:
Երկարոտն ու նրբակազմ մի կին անցնում էր մեր փողոցով:
 Գազանիկը մարդու ձեռքերին նմանվող երկար, բարակ ու ոսկրոտ մատներով թաթեր ուներ:
Այդ ձայնը` սրտաբուխ ու մտերիմ, ուշքի բերեց նրան։

Մի ժպիտ` գարնան երեկոյի նման գգվող, թառել էր դեմքին։

Ձեռքերը` կոշտուկներով պատած ու հողաբույր, հարգանք էին ներշնչում։

Մի աղջիկ` անտառային հավերժահարսի նման, հանկարծ փայտահատին մոտեցավ։

Մի կին` երկարոտն ու նրբակազմ, անցնում էր մեր փողոցով։

Գազանիկը թաթեր ուներ` մարդու ձեռքերին նմանվող երկար, բարակ ու ոսկրոտ մատներով։

259.Տրվսւծ ծավալուն որոշիչներն ավելացրո՛ւ ընդգծված գոյականներին այնպես, որ լինեն նրանցից առաջ և հետո: Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու:

Օրինակ`

Ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց: Ջրաղացը լռել էր արդեն: — Ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց ջրաղացը լռել էր արդեն:
Ջրաղացը` ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց, լռել էր արդեն:
Արդեն լռել էր ջրաղացը` ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց:

Խուճապահար թռչունի նման: Մի աղջիկ մոտեցավ հավաքվածներին:
Վերջալույսի շողերով օծված: Լեռն առասպելական մի նահապետ էր կարծես:
Կարկաչուն ու հստակ ձայնը գլուխը գցած: Զանգը բոլորին հավաքում էր եկեղեցում:

259.Տրվսւծ ծավալուն որոշիչներն ավելացրո՛ւ ընդգծված գոյականներին այնպես, որ լինեն նրանցից առաջ և հետո: Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու:

Օրինակ`

Ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց: Ջրաղացը լռել էր արդեն: — Ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց ջրաղացը լռել էր արդեն:
Ջրաղացը` ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց, լռել էր արդեն:
Արդեն լռել էր ջրաղացը` ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց:

Խուճապահար թռչունի նման: Մի աղջիկ մոտեցավ հավաքվածներին:
Վերջալույսի շողերով օծված: Լեռն առասպելական մի նահապետ էր կարծես:
Կարկաչուն ու հստակ ձայնը գլուխը գցած: Զանգը բոլորին հավաքում էր եկեղեցում:

259.Տրվսւծ ծավալուն որոշիչներն ավելացրո՛ւ ընդգծված գոյականներին այնպես, որ լինեն նրանցից առաջ և հետո: Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու:

Օրինակ`

Ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց: Ջրաղացը լռել էր արդեն: — Ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց ջրաղացը լռել էր արդեն:
Ջրաղացը` ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց, լռել էր արդեն:
Արդեն լռել էր ջրաղացը` ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց:

Խուճապահար թռչունի նման: Մի աղջիկ մոտեցավ հավաքվածներին:
Վերջալույսի շողերով օծված: Լեռն առասպելական մի նահապետ էր կարծես:
Կարկաչուն ու հստակ ձայնը գլուխը գցած: Զանգը բոլորին հավաքում էր եկեղեցում:

Խուճապահար թռչունի նման աղջիկը մոտեցավ հավաքվածներին:
Աղջիկը, խուճապահար թռչունի նման, մոտեցավ հավաքվածներին:
Մոտեցավ հավաքվածներին աղջիկը, խուճապահար թռչունի նման:

Վերջալույսի շողերով օծված լեռը առասպելական մի նահապետ էր կարծես:
Լեռը, վերջալույսի շողերով օծված, առասպելական մի նահապետ էր կարծես:
Առասպելական մի նահապետ էր կարծես լեռը, վերջալույսի շողերով օծված:

Կարկաչուն ու հստակ ձայնը գլուխը գցած զանգը բոլորին հավաքում էր եկեղեցում:
Զանգը, կարկաչուն ու հստակ ձայնը գլուխը գցած, բոլորին հավաքում էր եկեղեցում:
Բոլորին հավաքում էր եկեղեցում զանգը, կարկաչուն ու հստակ ձայնը գլուխը գցած:

260.Նախորդ վարժության օրինակների օգնությամբ բացատրի՛ր, թե ե՛րբ և ինչպե՛ս է տրոհվում ծավալուն որոշիչը (որոշիչ բառակապակցությունը):

Ծավալուն որոշիչը (որոշիչ բառակապակցությունը) տրոհվում է այն դեպքերում, երբ այն տեղադրվում է գլխավոր գոյականի՝ որոշյալի, առջև կամ հետևում՝ առանձնանալով ստորակետերով։

261.Հարցական դերանունները փոխարինի´ր համապատասխան որոշիչ բառակապակցություններով:

Հեռագիրը` ո՞ր, բերել էին գիշերը:
Ծաղիկը` ինչպիսի՞, դաշտում կարծես միակն էր:
Աշունը շուկան լցրել է մրգերով` ինչպիսի՞:
Նրա հիասթափությունը մատնում էին աչքերը` ինչպիսի՞:
Մի ժպիտ` ինչպիսի՞, թառել էր դեմքին:

Հեռագիրը` առեղծվածային ու անհասկանալի, բերել էին գիշերը

։Ծաղիկը` նուրբ ու բուրավետ, դաշտում կարծես միակն էր։

Աշունը շուկան լցրել է մրգերով` հյութեղ ու գունագեղ։

Նրա հիասթափությունը մատնում էին աչքերը` խորհրդավոր ու տխուր։

Մի ժպիտ` թեթև ու երազոտ, թառել էր դեմքին։

262.Կետադրի՛ր:

Ընկերս զվարթ ու կատակաբան շուրջն էր հավաքել բոլոր հյուրերին:
Կանաչազարդ դաշտավայրը ցողված վաղորդյան մարգարիտներով վառվում էր ծիածանի ամենանուրբ գույներով:
 Այդ առավոտ տեսածս առաջին բանը մեր ծիրանենին էր ծաղկազգեստ ու բուրող:
Մայրամուտին ծովը շառագույն ու հանդարտ հանկարծ ալեկոծվեց:

Ընկերս, զվարթ ու կատակաբան, շուրջն էր հավաքել բոլոր հյուրերին։

Կանաչազարդ դաշտավայրը, ցողված վաղորդյան մարգարիտներով, վառվում էր ծիածանի ամենանուրբ գույներով։

Այդ առավոտ տեսածս առաջին բանը մեր ծիրանենին էր, ծաղկազգեստ ու բուրող։

Մայրամուտին ծովը, շառագույն ու հանդարտ, հանկարծ ալեկոծվեց։

263.Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր հատկացուցիչներով:

 Ո՞ւմ աչքն ամբողջ օրը ճանապարհին էր:
Միշտ հիշում է ո՞ւմ խոսքը:
Ինչի՞ ջուրը բարձրացել էր ձնհալից:
Ինչի՞ արմատները շատ խորն էին թափանցել:
Ինչի՞ փողոցները լայն էին և ուղիղ:

Մոր աչքն ամբողջ օրը ճանապարհին էր։

Միշտ հիշում է ծերունու խոսքը։

Գետի ջուրը բարձրացել էր ձնհալից։

Ծառի արմատները շատ խորն էին թափանցել։

Քաղաքի փողոցները լայն էին և ուղիղ։

264.Ընդգծված բառերին ավելացրո՛ւ հատկացուցիչ լրացումներ, որոնք ցույց տան, թե դրանք (հատկացյալները) ո՛ւմ, կամ ինչի՛ն են պատկանում կամ վերաբերում:

Ձկնեբը լույսի պատճառով շատ խորն էին իջել:
Սիրով կարդում էր բանաստեղծությունները:
Երեկոն շատ խաղաղ էր:
Խանութն արդեն երկար ժամանակ փակ էր:
Հրամանները շատ արագ էին կատարվում:

1. Ծովի ձկնեբույծը լույսի պատճառով շատ խորն էին իջել։
2. Սիրով կարդում էր մեծ եղբոր բանաստեղծությունները։
3. Ամառային երեկոն շատ խաղաղ էր։
4. Թաղամասի խանութն արդեն երկար ժամանակ փակ էր։
5. Գեներալի հրամանները շատ արագ էին կատարվում։

265.Նախադասություններն ընդարձակի´ր` ընդգծված հատկացուցիչի և հատկացյալի միջև ավելացնելով փակագծում տրված բառակապակցությունը: Կետադրությանն ուշադարությո´ւն դարձրու:

Օրինակ`

Արեգակի խավարումը  սարսափ առաջացրեց մարդկանց մեջ: (ընդամենը մի քանի րոպե տևող) – Արեգակի` ընդամենը մի քանի րոպե տևող խավարումը սարսափ առաջացրեց մարդկանց մեջ:

Նոբելի գործարանները ցրված էին Եվրոպայով մեկ: (պայթուցիկ նյութեր արտադրող)
Նոբելի կտակր կարծես թե հակասում էր նրա ապրած կյանքին: (մարդության խաղաղասիրությունն ու զարգացումը խթանող)
Վիկտոր Համբարձումյանը դարձավ աստղաֆիզիկայի ամբիոնի առաջին վարիչը: (իր իսկ նախաձեռնությամբ ստեղծված)
Նա նկատեց, որ փայտանյութի բաղադրությունր ինչ-որ բանով խաղողի շաքարն է հիշեցնում (թղթի ու արհեստական մետաքսի վերածվող):
Քիմիկոսներն էին ելք փնտրում այդ երկրների բնակչությանն օգնելու: (գյուղատնտեսական մթերքների կարիք ունեցող)

Նոբելի` պայթուցիկ նյութեր արտադրող, գործարանները ցրված էին Եվրոպայով մեկ։

Նոբելի` մարդության խաղաղասիրությունն ու զարգացումը խթանող, կտակը կարծես թե հակասում էր նրա ապրած կյանքին։

Վիկտոր Համբարձումյանը դարձավ աստղաֆիզիկայի ամբիոնի` իր իսկ նախաձեռնությամբ ստեղծված, առաջին վարիչը։

Նա նկատեց, որ փայտանյութի` թղթի ու արհեստական մետաքսի վերածվող, բաղադրությունը ինչ-որ բանով խաղողի շաքարն է հիշեցնում։

Քիմիկոսներն էին ելք փնտրում այդ երկրների` գյուղատնտեսական մթերքների կարիք ունեցող, բնակչությանը օգնելու։

266.Ընդգծված հատկացուցիչների և հատկացյալների կապը հստակ ցույց տալու համար կա՛մ շարադասությունը փոխիր, կա՛մ կետադրիր:

Առագաստանավի անցյալ դարում ապրած նավապետի գրառումներում մի հետաքրքիր փաստ կա:
Վարելահողերի անտառներ հատելու միջոցով ընդարձակման հետ հաճախացան խորշակները, որոնք իսկական պատուհաս են հողագործության համար:

Հողի սև մրրիկներից պաշտպանող բարեկամը անտառն է:
Մթնոլորտը կեղտոտում են նաև անտառային հրդեհների արևի դեմքր ծածկող ծուխն ու հրաբխային մուրը:
Մարդիկ ուտելի քարաքոսի «մանանայի» նման գետնին ցրված հատիկները հավաքում ու ալյուր էին սարքում:
Անձրևների և հալոցքի ջրի լեռնային ապարներր մաշեցնող շիթերը քայքայում են նաև շատ հանքային աղեր:

1. Առագաստանավի, անցյալ դարում ապրած նավապետի գրառումներում, մի հետաքրքիր փաստ կա։
   
2. Անտառներ հատելու միջոցով վարելահողերի ընդարձակման հետ հաճախացան խորշակները, որոնք իսկական պատուհաս են հողագործության համար։
   
3. Հողի` սև մրրիկներից պաշտպանող, բարեկամը անտառն է։
   
4. Մթնոլորտը կեղտոտում են նաև անտառային հրդեհների` արևի դեմքը ծածկող, ծուխն ու հրաբխային մուրը։
   
5. Մարդիկ ուտելի քարաքոսի` «մանանայի» նման, գետնին ցրված հատիկները հավաքում ու ալյուր էին սարքում։
   
6. Անձրևների և հալոցքի ջրի` լեռնային ապարները մաշեցնող, շիթերը քայքայում են նաև շատ հանքային աղեր։

267.Տրված նախադասությունների ընդգծված անդամները համեմատի՛ր. Բ խմբի լրացումներն ինչո՞վ են տարբերվում Ա խմբի որոշիչներից: Փորձի՛ր բացատրել, թե ինչո՛ւ են դրանք բացահայտիչ կոչվում:

Ա. Մեծ գիտնական Նյուտոնը քիչ աշակերտներ է ունեցել:
 Բ. Նյուտոնը` մեծ գիտնականը, քիչ աշակերտներ է ունեցել:

Ա. Մի օր նրա դուռը թակեց նախկին ծովագնաց էդմունդ Հալեյը:
Բ. Մի օր նրա դուռը թակեց էդմունդ Հալեյր` նախկին ծովագնացը:

Ա. «Թագավորական աստղագետ» Հալեյը հիմնականում պարզեց գիսավորների շարժման գաղտնիքները:
Բ. Հալեյը` «Թագավորական աստղագետը», հիմնականում պարզեց գիսավորների շարժման գաղտնիքները:

Ա խմբի նախադասություններում ընդգծված բառերը որոշիչներ են, որոնք ուղղակիորեն նկարագրում են գոյականները՝ առանց դրանք կրկին սահմանելու կամ բացատրելու։

Բ խմբի նախադասություններում ընդգծված բառերը բացահայտիչներ են, որոնք առանձնացվում են ստորակետերով։ Դրանք ոչ թե պարզապես որոշիչներ են, այլ լրացուցիչ տեղեկություն են տալիս տվյալ անձի կամ երևույթի մասին՝ կարծես բացատրելով, թե ով է նա կամ ինչ է նշանակում այդ անունը։

268.Ընդգծված որոշիչներն ըստ օրինակի դարձրո՛ւ բացահայտիչ: Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու:
Օրինակ`

Սիրո աստվածուհի Աստղիկը լողանում էր Արածանիի ջրերում:  Աստղիկը` սիրո աստվածուհին, լողանում էր Արածանիի ջրերում:
Հայաստանի ամենամեծ լիճ  Սևանից սկիզբ է առնում միայն Հրազդանը:
Տղան մոտեցավ չարաճճի գեղեցկուհի  արքայադստերը:
Զորքր պաշարում է երկրի մայրաքաղաք Նինվեն ու սպասում նոր հրամանի:
Կինը հարևաններին բողոքում է իր ոչ ու փուչ  մարդ Նազարից: Նազարի հետ կռվող Սաքոն էլ էր այդ հարսանիքում:
 Արյունոտվում էր զորավարի սիրտը իր հայրենիք Իտալիայի թշվառ վիճակից:
Ծերունին հաճախ էր իր թոռնիկ Կարոյով հպարտանում:

1. Սևանից` Հայաստանի ամենամեծ լճից, սկիզբ է առնում միայն Հրազդանը։
2. Տղան մոտեցավ արքայադստերը` չարաճճի գեղեցկուհուն։
3. Զորքը, պաշարելով երկրի մայրաքաղաք Նինվեն, սպասում էր նոր հրամանի։
4. Կինը հարևաններին բողոքում է Նազարից` իր ոչ ու փուչ մարդուց։
5. Սաքոն` Նազարի հետ կռվողը, էլ էր այդ հարսանիքում։
6. Զորավարի սիրտը, արյունոտվում էր Իտալիայի` իր հայրենիքի, թշվառ վիճակից։
7. Ծերունին հաճախ էր հպարտանում Կարոյով` իր թոռնիկով։

269.Հարցական դերանունների փոխարեն համապատասխան բացահայտիչներ գրի՛ր:

Միքայելը` ո՞վ, երեկ մեր տանն էր:
Տանտիրուհուց` ումի՞ց, հեռագիր էր ստացել:
Տղան անհամբեր սպասում էր Սևուկի` ինչի՞ երևալուն:
Մայրը որդուց` ումի՞ց, արդեն երկար ժամանակ լուր չուներ:
Քուռկիկ Ջալալին արագ մոտեցավ տիրոջը` ո՞ւմ:
Հրազդանը` ի՞նչը, Երևանով է անցնում:

Միքայելը` իրենցից ամենամեծն ու ուժեղը, երեկ մեր տանն էր։

Տանտիրուհուց` նրա ամուսնուց, հեռագիր էր ստացել։

Տղան անհամբեր սպասում էր Սևուկի` իր ընկերոջը, երևալուն։

Մայրը որդուց` նրա վերջին տեղաբաշխման մասին, արդեն երկար ժամանակ լուր չուներ։

Քուռկիկ Ջալալին արագ մոտեցավ տիրոջը` իր հմայքով հայտնի, դեպի աջ կողմում։

Հրազդանը` Հայաստանի գլխավոր գետը, Երևանով է անցնում։

270.Կետադրի՛ր:

Մենք ես ու Ցոլակը մտանք բակ:
Ընկերներս գլխաբաց չթե հասարակ շապիկով երկու տղա քայլում էին գետափով:
Ես ու իմ ընկերը Անդոն հաց ենք տանում նրա հոր բրուտ Ավագի համար:
Կարմիր շորերով աղջիկը այդ բարձրահասակ երեխան հեռացավ կտուրից ու մոտեցավ աղջիկներին:
Մուխի մեջ երևաց ոսկե ծամիկներով Ազնոն դուստրը իմ վաղեմի ծանոթի:
Քամին աշխարհի հզոր ու անսանձ ոգին վայրագ ուժով խառնեց- պղտորեց գետի անշարժ ջրերը:
Մեր երեխաներիս աչքը չէր հեռանում արագիլներից:
Ամենավերին աստիճանին կանգնած էր իմ բարեկամը Բաֆուտի Ֆոնը:
Ծառերից հազարամյա կաղնիներից կանցնես ու կտեսնես փնտրածդ հյուղակը:

Մենք, ես ու Ցոլակը, մտանք բակ։Ընկեներիս, գլխաբաց և հասարակ շապիկով, երկու տղա քայլում էին գետափով։Ես ու իմ ընկերը, Անդոն, հաց ենք տանում նրա հոր, բրուտ Ավագի, համար։Կարմիր շորերով աղջիկը, այդ բարձրահասակ երեխան, հեռացավ կտուրից և մոտեցավ աղջիկներին։Մուխի մեջ երևաց, ոսկե ծամիկներով, Ազնոն, դուստրը իմ վաղեմի ծանոթի։Քամին, աշխարհի հզոր ու անսանձ ոգին, վայրագ ուժով խառնեց-պղտորեց գետի անշարժ ջրերը։Մեր երեխաներիս աչքը չէր հեռանում արագիլներից։Ամենավերին աստիճանին կանգնած էր իմ բարեկամը՝ Բաֆուտի Ֆոնը։Ծառերից, հազարամյա կաղնիներից կանցնես ու կտեսնես փնտրածդ հյուղակը։