Ընտանիքը, ազգը և մշակույթը կարծում եմ ամենակարևոր նշանակությունը ունեն մարդկանց համար, ընտանիքը դա առաջին հերթին դաստիարկությունը այն արժեքները որոնք նա նա վերցրել է իր ծնողներից, քրերից եղբայրներից և այլն, ազգը նույնպես մեծ նշանակություն ունի, քանի որ ամեն ազգ ունի իր ավանդույնթերը, իր կարծքիը ուրիշ ազգերի նկատմամբ և այլն և այդ ամենը փոխանցվում է ազգի մեջ և գլխավոր նշանակությունը դարձնում, մշակույթը նույնպես դրա մեջ է մտնում և կարևոր դեր ունի, տարբեր տեղեր մենք մեր մշակութի կրողն են , իզուր չեն ասում, որ ամեն մարդ իր ընտանիքի, ազգի և մշակույթի դեմքն։ Ընտանիքի նշանակությունը մեծ է բայց գլխավորը չե ինձ համար, որովհետև մարդ չի ընտրում, որ ընտանքիում ծնվի նույնը ազգի և մշակույթի մասին։

Մարդը խմբերին շերտերին և համայնքներին պատկանալուց հետո արդեն ավտոմատ համագործակցում է կամ հակառակը, որոշում է հակասել մարդու հետ, դա ամեն մարդու որոշումն է և շատ բարդ է այն փոխել։

Համագործակցելը կարող է լինել ինչպես աշխատայնքնային այնպես էլ ընկերական, դուք կարող եք համագործել որևե մեկի հետ բայց չլինել ընկերական դա շատ նորմալ, քանի որ հեչ անպայման չե աշխատանիք համար ընկեր լինել և հակասռակը։

Մարդը իր ծնված օրվանից հանդիսանում է մի քանի խմբերի շարքին ՝ սեռ, տարիք, ազգ, մշակույթ, ֆինանսական կարգավիճակ և ալյ, հետո մեծանում է և գնում է մանկապարտեզ, դպրոց, համալսարան, աշխատանքի, և իրա կյանքի ընթացքում իրա շրջապատը փոխվում է, բացի ֆիզիկական փոփոխության կարա և ինքը ընտրի թե, որ խմբին են իրան դասելու, ըստ իրա ՝ արժեքների, նախասիրություներին, և կարծիքների։ Մարդը ինքն է իր ճակատագիրը գրում և որոշում թե որ խմբերին են պատկանալու։

Օրինակ ՝ ես մարդկանց խմբերի չեմ բաժանում, խոսքը գնում է խելացի կամ անխելք լինելու մասին ուղղակի ըստ իմ նախասիրություների, մարդկային արժեքների և կարծիքի վրա հիմնվելով եմ ընտրում ընկերներիս և շրջապատիս։

1․ Ո՞ր մարմինն է կոչվում ուղղանկյունանիստ։ GEOGEBRA ծրագրով գծել ուղղանկյունանիստ։

Այն ուղիղ զուգահեռանիստը, որի հիմքերն ուղղանկյուններ են կոչվում է ուղղանկյուն զուգահեռանիստ կամ պարզապես՝ ուղղանկյունանիստ:

2․ Ի՞նչ երկրաչափական պատկերներից է կազմված ուղղանկյունանիստը։

Ուղղանկյունանիստը կազմված է ուղղանկյուններից:

3․ Ո՞ր մարմինն է կոչվում խորանարդ։ GEOGEBRA ծրագրով գծել խորանարդ։

Այն ուղղանկյունանիստը, որի բոլոր կողերը հավասար են, կոչվում է խորանարդ:

4․ Քանի՞ նիստ, կող, գագաթ ունեն ուղղանկյունանիստն ու խորանարդը։

Ուղղանկյունանիստն ու խորանարդը ունեն 6 նիստ, 8 գագաթ և 12 կող:

5․ Որո՞նք են ուղղանկյունանիստի չափումները։

Բարձրություն, լայնություն, երկարություն:

6․ Համեմատել խորանարդը և ուղղանկյունանիստը։

Խորանարդը ունի հավասար բոլոր կողմերով քառակուսիներ, իսկ ուղղանկյունանիստը՝ տարբեր չափերով ուղղանկյուններ:

7․ Տրված է հետևյալ ուղղանկյունանիստը:

Ո՞րն է ուղղանկյունանիստի անկյունագծի հաշվման բանաձևը:  Ընտրել ճիշտ բանաձև(եր)ը:

• KM²=KN²+NM²
• AM²=AD²+DC²+CM²
• BN²=BD²+DN²

8․ Հայտնի են ուղղանկյունանիստի նույն գագաթից ելնող կողերի երկարությունները՝  10 սմ,  2 սմ  և  4 սմ: Գտնել  ուղղանկյունանիստի անկյունագծի քառակուսու երկարությունը:  

10.95 սմ

9․ Հայտնի են ուղղանկյունանիստի հիմքի կողերի երկարությունները՝ 16 սմ, 24 սմ և  ուղղանկյունանիստի  անկյունագծի երկարության քառակուսին՝ 857: Գտնել ուղղանկյունանիստի բարձրությունը:

5 սմ

10․ Որոշիր խորանարդի d անկյունագիծը, եթե նրա մի նիստի մակերեսը S=49սմ2է:

12.12 սմ

1․ Ո՞ր պատկերն է կոչվում տարածական մարմին կամ տարածական պատկեր։

Այն պատկերը, որի ոչ բոլոր կետերն են ընկած միևնույն հարթության մեջ, կոչվում է  տարածական պատկեր:

2․ GEOGEBRA ծրագրով գծել տարածական մարմին։

3․ Ի՞նչ է բազմանիստը։
Բազմանիստը երկրաչափական մարմին է, որը սահմանափակված է հարթաձև բազմանկյուններով, որոնցից յուրաքանչյուրն անվանում են նրա նիստ, իսկ նրանց միացնող կողմերը՝ կողեր, իսկ կողմերի հատման կետերը՝ գագաթներ։

4․ Ո՞ր պատկերն է կոչվում զուգահեռանիստ, GEOGEBRA ծրագրով գծել զուգահեռանիստ։

Զուգահեռանիստ կոչվում է այն բազմանիսը, որի բոլոր 6 նիստերը զուգահեռագծեր են:

5․ Զուգահեռանիստը քանի՞ նիստ, քանի՞ կող, քանի՞ գագաթ ունի։

Զուգահեռանիստը ունի 6 նիստ 12 կող և 8 գագաթ:

6․ Բազմանիստների և նրանց տարրերի մասին բերված պնդումներից (սահմանումներից) ո՞րն է ճիշտ: Ընտրել ճիշտ տարբերակ(ներ)ը:

Եթե տարածական մարմնի մակերևույթը կազմված է ուղղանկյուններից, ապա այն կոչվում է բազմանիստ:

Բազմանիստի մակերևույթը կազմող բազմանկյունները կոչվում են բազմանիստի նիստեր:

Նիստերի կողմերը կոչվում են բազմանիստի կողեր:

Եթե տարածաչափական մարմնի մակերևույթը բաղկացած է բազմանկյուններից, ապա մարմինը բազմանիստ է:

7․ Զուգահեռանիստի մասին թվարկված պնդումներից ո՞րն է ճիշտ: Ընտրել ճիշտ պնդումը:

Զուգահեռանիստի հիմքը զուգահեռագիծ է:

Զուգահեռանիստ կոչվում է այն պրիզման, որի կողմնային նիստերը չորս ուղղանկյուններ են:

Զուգահեռանիստի նիստերը վեց ուղղանկյուններ են:

8․ Բերվածնկարներից ո՞րն է զուգահեռանիստը: Նշել  ճիշտ պատասխանը:

9․ Գրել զուգահեռանիստի հատկությունները։

— Զուգահեռանիստի հանդիպակաց նիստերը զուգահեռ են և հավասար:

— Զուգահեռանիստի բոլոր չորս անկյունագծերը հատվում են միևնույն կետում և այդ կետում կիսվում են: 

1. O կետը AL հատվածը բաժանում է երկու հավասար մասերի: Գտնել  հատվածի միջնակետի նկատմամբ համաչափ կետեր:

F, G
E, H
D, I
C, J
B, K
A, L

2. Տրված է AL հատվածը: Գտնել D կետի նկատմամբ համաչափ կետերը:

C, E
B, F
A, G

3. Ո՞ր կետն է C կետին համաչափ՝ (0;−4) կետի նկատմամբ:

E կետը:

4. Գտնել Оx առանցքի նկատմամբ B կետին համաչափ կետը:

A կատը:

7․ Նշել այն պատկերները, որոնք ունեն համաչափության կենտրոն:

• Իննանկյուն
• Սեղան
• Քառակուսի
• Ուղղանկյուն

8․ Նշել այն պատկերները, որոնք ունեն համաչափության առանցք: 

• Շրջան
• Քառանկյուն
• Եռանկյուն
• Շեղանկյուն

9․ Նշել այն տառերը և թվերը, որոնց տեսքն ունի համաչափության առանցք:

A, H, I, U, Y, T, W, V, X, M, O, 0, 8:

1․ Զուգահեռագծի մի անկյունը 4 անգամ մեծ է մյուս անկյունից: Հաշվել զուգահեռագծի անկյունները:

Լուծում՝

360:5=72
72:2=36
36*4=144

Պատ.՝ 36^o, 144^o, 36^o, 144^o:

2․ Զուգահեռագծի C անկյունը 56° է: Գտնել զուգահեռագծի մյուս անկյունները:

Լուծում՝

360-56-56=248
248:2=124

Պատ.՝ 56^o, 124^o, 56^o, 124^o:

3․ Զուգահեռագծի պարագիծը 36 սմ է: Գտնել զուգահեռագծի կողմերը, եթե կողմերից մեկը երկու անգամ մեծ է մյուսից:

Զուգահեռագծի կողմերն են 6 սմ և 12 սմ:

4․ Տրված է ABCD սեղանը, ∢A=37°, ∢C=121°։ Գտնել ∢B և ∢D։

<B=143^o
<D=59^o

5․ Տրված է ABCD սեղանը, EF-ը միջին գիծն է։ AE=EB, CF=FD, BC=28 մ, AD=30 մ: Գտնել EF-ը:

EF=29 մ

6․ Սեղանի կողմերը հարաբերում են ինչպես՝ 8:5:12:7, իսկ սեղանի պարագիծը 128 սմ է: Հաշվել սեղանի կողմերը:

Կողմերը՝ 32 սմ, 20 սմ, 48 սմ, 28 սմ

7․ Ուղղանկյան մի կողմը 11 սմ է, իսկ մյուս կողմը 4 սմ-ով մեծ է: Հաշվել ուղղանկյան պարագիծը:

Ուղղանկյան պարագիծը՝ 52 սմ

8․ Հաշվել շեղանկյան մյուս անկյունները, եթե A անկյունը 67° է:

Մյուս անկյունները՝ 67^օ, 113^o:

9․ Քառակուսու պարագիծը 84 սմ է: Հաշվել քառակուսու կողմը:

Քառակուսու կողմը՝ 21 սմ

10․ Հաշվել շեղանկյան պարագիծը, եթե նրա կողմի երկարությունը 6.75 դմ է:

Շեղանկյան պարագիծը՝ 27 դմ

11․ Ուղղանկյան պարագիծը 192 մ է և նրա մի կողմը 7 անգամ մեծ է մյուսից: Հաշվել ուղղանկյան կողմերը:

Կողմերը՝ 12 մ և 84 մ

1․ Հաշվել.

ա)1

բ)1

գ)1

դ)1

2․ Հաշվել․

ա)2

բ)1

գ)0.5

դ)0.25

ե)3

զ)1

է)1/0.3

ը)0.04

3․ Գրել ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․

ա)2³

բ)2⁸

գ)1/9

դ)2²

ե)1/3¹

զ)1/3⁴

է)5¹

ը)1/2⁴

թ)1/5²

ժ)1

ի)9²

լ)0,5^-1

խ)-1.5^-4

4․ Հաշվել․

ա)10.000,1000,100,10,1,1/10¹,1/10²,1/10³,1/10⁴

բ)32,16,8,4,2,1,1/2¹,1/2²,1/2³,1/2⁴,1/2⁵

գ)-27, 9, -3,1,1/-3¹,1/-3²,1/-3³

5․ Հաշվել․

ա)1/1¹,-1,-1,1/-1¹,-1

բ)1, -1, 1, 1, -1

գ)1/2²,4,-4,1/2²,1/-2²

1․ Հաշվել բացասական ցուցիչով աստիճանի արժեքը՝ 

ա) 6⁻⁴=1/6⁴ 
բ) 5^-2 =1/5² 
գ) 3^-3 =1/3³ 
դ) 12^-1=1/12¹

2․ Համեմատիր  կոտորակները:

ա) (7/31)²⁸  <  (14/31)²⁸ 
բ) (18/31)⁸  >  (18/31)¹⁸ 
գ) 37.2⁴ >   37.2¹⁴

3․ Գտնել  տրված արտահայտության արժեքը՝ 

ա) n⁻⁷⋅ n⁻³=n^-10 
բ) a^-5 ⋅ a⁶=a¹ 
գ) b^-8 b⁹=b¹ 
դ) m^-6m^-6=m^-12

4․ Աստիճանի հատկությունների հիման վրա, ձևափոխիր b⁴⁹/h⁻²¹ կոտորակը:

5․ Տրված է, որ b²⁴/(k⁻¹²t⁻⁶)=A⁶: Գտիր A-ի արժեքը: 

6․ Համեմատիր A=6900⋅10⁻³ և B=69⋅10⁻² արտահայտությունները:

A=6900⋅10⁻³ > B=69⋅10⁻²

7․ Գրեք ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․

a^-1, a¹, a³, 0, a², a^-1, a^-19, a^-5 , a¹ , a⁹ , a^-3 , a^-8 :

8․ Հաշվել․

0, 0, 0, 0, 1¹ , 0, 1^-1 , 1^-2, 1¹, 0, 1^-1, 1²:

9․ Գրեք ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․

10․ Աստղանիշի փոխարեն գրեք այնպիսի թիվ, որ հավասարությունը ճիշտ լինի.

ա) 3³, բ) 4³, գ) 2² , դ) 4³

Ֆեռնան (Ֆեռնանդո)Մագելան (Մագալյաենշ)[2][3] (պորտ.՝ Fernão de Magalhães, իսպ.՝ Fernando (Hernando) de Magallanes, լատին․՝ Ferdinandus Magellanus, մոտ 1480[1], Ponte da Barca, Պորտուգալիայի թագավորություն — ապրիլի 27, 1521, Մակտան, Սեբու, Կենտրոնական Վիսարյա, Ֆիլիպիններ), պորտուգալացի և իսպանացի ծովագնաց։ Նրա ղեկավարությամբ տեղի է ունեցել առաջին շուրջերկրյա ճանապարհորդությունը։ 1517 թ. Պորտուգալիայից մեկնել է Իսպանիա, 1519-1521 թթ. ղեկավարել է 5 նավից կազմված իսպանական արշավախումբը, որի նպատակն էր արևմտյան նավարկության ուղիով հասնել Մոլուքյան կղզիներ։ 1520 թ. հասել է Լա Պլատայի գետաբերան, հայտնագործել Սան Մաթիաս և Սան Խորխե ծոցերը, անցել իր հայտնագործած նեղուցով (Մագելանի նեղուց), կտրել Խաղաղ օվկիանոսը (17000 կմ), հասել Ֆիլիպինյան կղզիներ, որտեղ սպանվել է տեղացիների հետ ընդհարման ժամանակ։ Արշավախմբի միայն մեկ նավ է վերադարձել Իսպանիա՝ հարավից շրջանցելով Աֆրիկան։ Մագելանի նավարկությունը վերջնականապես ապացուցեց Երկրի գնդաձևությունը և Համաշխարհային օվկիանոսի առկայությունը։ Այդպիսով՝ նա դարձել է առաջին եվրոպացին, ով նավարկել է այդ ուղիով։

Կենսագրություն
խմբագրել
Մագելանը ծնունդով պորտուգալացի է։ Նրա ծննդավայրը հստակ հայտնի չէ, սակայն որպես այդպիսին ավելի հաճախ նշվում է Սաբրոզա քաղաքը, բայց հնարավոր է, որ նա ծնվել է Պորտու քաղաքում։ Ծովագնացի ընտանիքի մասին քիչ տեղեկություններ կան։ Հայտնի է միայն, որ նա ծնվել է ազնվականի ընտանիքում։ Ենթադրվում է, որ նրա հայրը Ռույ կամ Ռոդրիգո դի Մագելանն է, որ մի ժամանակ եղել է Ավեյրու ամրոցի կառավարիչը։ Մայրը Ալդա դե Մոսկիտան (Միշկիտա) է։ Մագելանից բացի նրանք ունեցել են ևս չորս երեխա, որոնց մասին ոչինչ հայտնի չէ։ Երիտասարդ տարիքում Մագելանը եղել է Ժուան II-ի կնոջ՝ Լեոնորա Ավիսցի թագուհու շքախմբի անդամ։

Շուրջերկրյա ճանապարհորդություն
խմբագրել
Մագելանը կարողացել է Իսպանիայի տասնիննամյա թագավոր Կառլոս Հինգերորդին համոզել, որ որ իր ծրագրած ճանապարհորդությունը ձեռնտու ձեռնարկ է, և արքան համաձայնել է ֆինանսավորել այն:[8][7] Մագելանին տրամադրվել են հինգ նավ՝ ընդհանուր առմամբ 237 մարդկանցից բաղկացած անձնակազմերով։ Մագելանի նավատորմը բաղկացած էր Վիկտորիա, Սանտյագո, Կոնսեպսիոն, Սան Անտոնիո և Տրինիդադ նավերից։ Նրանք բոլորն ունեին անձնակազմ, 2 տարվա համար բավարար պաշար և հրացաններ[9]։ Մեկնարկելով Սևիլյայից՝ Գվադալակվիվիր գետով նավարկել են ցած և 1519 թվականի սեպտեմբերի 20-ին իսպանական Սանլուկար դե Բառամեդա ծովային նավահանգստից սկսել ուղևորությունը։

Առաջին կանգառը կատարել են Կանարյան կղզիներում՝ Տեներիֆեում, որտեղ էլ տեղի է ունեցել առաջին բախումը Մագելանի և իրեն ի պաշտոնե ենթակա նավապետերի միջև[10]։ Խռովության կազմակերպիչը կալանավորվել է, և ոչ մեծ տորմիղը շարունակել է ճանապարհը դեպի Ռիո դե Ժանեյրոյի ծովածոցը։ Հաջորդած ամիսներին նավարկել են Հարավային Ամերիկայի ափամերձ գոտիով հարավ՝ փնտրելով այն նեղուցը, որով հնարավոր կլիներ անցնելու դեպի արևմուտք։ Հետազոտել են Լա Պլատան, խորացել պատագոնյան անհյուրընկալ ջրերում։ 1520 թվականի մարտին Մագելանը որոշում է կայացրել, վտանգներով հղի մի շարք փոթորիկներ հաղթահարելուց հետո, ձմեռն անցկացնել մի ծովածոցում, որ հետագայում անվանվեց San Julian[11][12]: Այստեղ բռնկվել է հերթական խռովությունը, որը նույնպես հաջողվել է ճնշել. կազմակերպիչներից երկուսին լքել են պատագոնիական ափին։

Օգոստոսի 24-ին ուղևորությունը շարունակվել է։ Որոշ ժամանակ անց նավերից մեկը վնասվել է փոթորկից, մեկ ուրիշի՝ San Antonio-ի անձնակազմն էլ դասալքել է և բռնել Իսպանիա վերադարձի ուղին։ Հոկտեմբերի 21-ին Մագելանը վերջապես հայտնագործել ու, եվրոպացիներից առաջինը լինելով, անցել է Չիլիի և Հրո երկրի միջև ընկած նեղուցը, որը հետագայում կոչվեց նրա անունով[13][14]։ Այդ նեղուցն անցնելով՝ մուտք են գործել մի օվկիանոս, որ Մագելանի կողմից ստացել է Խաղաղ անվանումը՝ տևական ժամանակ փոթորիկներից զերծ լինելու և բարենպաստ քամիների պատճառով։ Շուրջ չորս ամիս ցամաք չեն տեսել, մարդիկ սկսել են տառապել սովից, ծարավից, C վիտամինի պակասի պատճառով առաջացած հիվանդությունից[15]։

Վերջապես, 1521 թվականի մարտի 6-ին հասել են Մարիանյան կղզիներին, որտեղ գտել են առատ սնունդ ու ջուր[15][16], բայց դրանք ձեռք բերելու համար ստիպված են եղել կռվի բռնվել տեղաբնիկների հետ։ Երեք օր անց շարունակել են ճանապարհորդությունը և մարտի 16-ին հասել Ֆիլիպինյան կղզիներից Հոմոնհոն կղզուն։ Այդ ժամանակ Մագելանի հրանատարության ներքո սկզբնական 237 մարդկանցից մնացել էին ընդամենը 150-ը։ Մագելանը ընծաներ է փոխանակել կղզու արքայիկի՝ Կա Լամբոյի հետ, որը նրան հրավիրել է Ցեբու կղզի, որտեղ նրան դիմավորել է Ռադհա Հումաբոն արքան։ Վերջինս, իր ընտանիքի ու զորքի հետ միասին,կարճ ժամանակ անց քրիստոնեություն է ընդունել, ճանաչել Իսպանիայի թագավորի գերիշխանությունը[17]։ Դրա դիմաց Մագելանը խոստացել է նրան օգնել հարևան մաքթան թշնամի ցեղի դեմ կռվում։ Ապրիլի 27-ին նա զոհվել է այդ մարտում՝ վիրավորվելով թունավոր նետից[18]։ Անձնակազմը ջանացել է հրամանատարի դիակը ստանալ հակառակորդից, բայց արդյունքի չհասնելով՝ շարունակել է ճանապարհը դեպի Բոռնեո, այնուհետև՝ դեպի Մոլուքյան կղզիներ, որտեղ նավերը բեռնել են Իսպանիայի թագավորի համար նախատեսված համեմունքներով։