Առաջադրանքները Ս.Մարկոսյանի 8-րդ դասարանի գրքից:

110.Տրված գոյականները չորս խմբի բաժանի՛ր ըստ կազմության:

Մայրցամաք, գոյություն, գետին, ողբերգություն, գազան, նախաճաշ, ցնցում, արտասահման, ճամփա, ուժ, զոհ, նավ, նավահանգիստ, նավակ, հայրենիք, վերադարձ, մայրաքաղաք, օտարամոլություն:

Պարզ բառեր – գազան, ուժ, զոհ, նավ, ճամփա
Բարդ բառեր – մայրացամաք, նախաճաշ, արտասահման, նավահանգիստ, մայրաքաղաք, վերադարձ
Ածանցավոր – գոյություն, գետին, ցնցում, նավակ, հայրենիք
Բարդ ածանցավոր – ողբերգություն, օտաևամոլություն

111.Տրված գոյականներից նորերը կազմի՛ր` ուհի, ստան, ոց, ություն ածանցներով:

Հայ, դպիր, այգի, հնոց, բույր, ծառ, բժիշկ, պարսիկ:

Հայ – Հայաստան, հայուհի, հայություն
Դպիր – դպրոց,
Այգի – այգաստան
Հնոց – հնություն
Բույր – բուրաստան
Ծառ – ծառաստան
Բժիշկ – բժշկուհի, բժշկություն
Պարսիկ – Պարսկաստան, պարսկուհի

112.Տրված բայերից  ածանցավոր գոյականներ կազմի՛ր և ածանցներն ընդգծի՛ր:

Նկարել, գրել, զարթնել, թափել, ուսուցանել, քերել, վարել, հաճախել, բախել, հնչել, վազել, հանել, շարժել, մոտենալ, կոշտանալ:

Նկարել – նկարչություն, նկարչական, նկարիչ
Գրել – գրություն
Զարթնել – զարթուցիչ
Թափել – թափել
Ուսուցանել – ուսուցում
Քերել – քերիչ
Վարել – վարիչ, վարում
Հաճախել – հաճախակի
Բախել – բախում
Հնչել – հնչյուն
Վազել – վազող
Հանել – հանող
Շարժել – շարժում
Մոտենալ – մոտեցում
Կոշտանալ – կոշտանալ։

113.Տրված ձայնարկություններից ածանցավոր գոյականներ կազմի՛րԻ՞նչ անուն կտաս այս և նախորդ վարժության մեջ ընդգծված ածանցներին:

Շրը՛խկ, թը՜շշ, թրը՛մփ, թը՛խկ, դը՜զզ, մը՜ռռ:

Շրը՛խկ – Շրըխկոց
թը՜շշ – թըշշոց

թրը՛մփ – թրըմփոց
թը՛խկ – թրխկոց
դը՜զզ – դըզզոց
մը՜ռռ – մըռռոց:

114.Տրված գոյականակերտ ածանցներից յուրաքանչյուրով երկու գոյական կազմի՛ր և գրի՛րթե ո՛ր բառերից կազմեցիր:

դնել (դիր) — դրածո, պարսավել — պարսավանք:

Անք, ցի, ածո, ք, ուկ, իք, իչ, ու, ան, իկ, պան, ստան, ուհի:

Անք – հարգանք
Ցի – Սիսիանցի, Ապարանցի
Ածո – պահածո, դրածո
Ք – պարտք, հանք
Ուկ – գառնուկ, արջուկ
Իք – օծանելիք
Իչ – զարթուցիչ, քերիչ
Ու – օդաչու
Ան – անտառ
Իկ – փոթորիկ
Պան – պարտիզպան
Ստան – Հայաստան, Ռուսաստան
Ուհի – հայուհի, գեղեցկուհի, պարսկուհի

Գոյականի տեսակները

115.Պարզի՛րթե քերականական ո՛ր հատկանիշի  հիման վրա է կազմվել յուրաքանչյուր խումբը (խմբի բոլոր բաոերն ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշ ունեն):

Ա. Ուրարտու, Արա Գեղեցիկ, Արագած, Արգիշտի, Նեղոս, Վահան Տերյան, «Անուշ», Ռուսաստանի Դաշնություն:

Բոլորը հատուկ գոյականներ են

Բ. Մանկություն, միամտություն, ուրախություն, սուգ, վիշտ, ահ, հնարավորություն:

Բոլորը վերացական գոյականներ են

Գ. Հայր, մայր, մարդ, կին, ընկեր, եղբայր, հոգեբան, ուսանողուհի, դերասանուհի, անձնավորություն:

Բոլոր գոյականները անձ են

Գոյականի թիվը

117.Տրված խմբերի գոյականները հոգնակի դարձրու և բացատրի՛ր օրինաչափությունը:

Ա Ուժ, տարր, ծով, նաև, կույտ, բերդ, շենք:

Ուժեր, տարրեր, ծովեր, նավեր, կույտեր, բերդեր, շենքեր

Բ. ճանապարհ, գաղտնիք, հրաշք, մեքենա, շրջան, շինություն, նավահանգիստ:

Ճանապարհներ, գաղտնիքներ, հրաշքներ, մեքենաներ, շրջաններ, շինություններ, նավահանգիստներ

Գ. Գառ, դուռ, մատ, մուկ, թոռ, ձուկ, լեռ, բեռ:

Գառներ, դռներ, մատներ, մկներ, թոռներ, ձկներ, լեռներ, բեռներ

Դ. Աստղ, արկղ, վագր, անգղ, սանր:

Աստղեր, արկղեր, վագրեր, անգղեր, սանրեր

Ե. Ծովածոց, սուզանավ, դաշտավայր, շնագայլ, հեռագիր, լրագիր:

Ծովածոցեր, սուզանավեր,  դաշտավայրեր, շնագայլեր,  հեռագրեր, լրագրեր

Զ. Քարտաշ, գրագիր, լեռնագործ, բեռնակիր:

Քարտաշներ, գրագրեր, լեռնագործներ, բեռնակիրներ
է
.

Մարդ, կին:

Մարդիկ, կանայք

118.Փակագծում տրված բաոերը հոգնակի՛ դարձրու և համապատասխան ձևով գրի՛ր կետերի փոխարեն: Մրցող լաստանավերը  (լաստանավ) մաքուր էին ու զարդարված գույնզգույն լաթերով (լաթ):

Հարթավայրերը (հարթավայր) գարնան հորդացումների ժամանակ գետերը (գետ) կարող են հակառակ ուղղությամբ հոսել:

Օդերևութաբանները (օդերևութաբան) զգուշացնում են քաղաքին սպառնացող նոր ցիկլոնի մասին:

Գետերում (Գետ)  ջրի մակարդակը բարձրացել էր սառցադաշտերի  (սառցադաշտ) պատճառով:

Ջրի հոսանքը դանդաղեցնում են հատակին լցված քարակույտերը  (քարակույտ):

Աշխարհի գեղեցիկ ջրվեժներից  (ջրվեժ) մեկը` Վիկտորիան, անցյալ դարում է հայտնագործվել (եվրոպացի) կողմից:

Շատ ծովախորշեր  (ծովախորշ) վերածվել են ցամաքի

Ջանի Ռոդարի, Սև քթերի երկիրը. 24.09.2024թ.

  1. Կարդացեք հեքիաթը:
  2. Դուրս գրեք անհասկանալի բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրեք:

Տղեկ- տղաներ

  1. Ո՞րն է հեքիաթի փոխաբերական իմաստը:

Փոփոխությունները մեր կյանքի բնական մասն են կազմում, շատ մարդիկ կարծում են, որ կատարյալ է այն որոշումը, որը կարծես ինքն իրենով է կայացվում, հենց այդ պատճառով էլ մարդիկ նախընտրում են սպասել այն պահին, երբ միայն մեկ տարբերակ կմնա, իսկ մյուսները կկորցնեն արդիականությունը։ Շատ քիչ անհատականություններ կան, որոնք պատրաստ են մենակով որոշում կայացնել և լինել ոչ թե մեծամասնության անդամ, այլ անհատ։

Երկրագնդի շուրջ իմ ուղևորությունների ժամանակ, ես այցելեցի Ներոնիա կղզին, որտեղ օրենքը պահանջում էր, որ բոլոր բնակիչները ունենային սև քիթ: Սև ինչպես ածուխը, թանաքը կամ ֆուտբոլային մրցավարների համազգեստը:

Սկզբում պտտվելով Ներոնիայի ճանապարհներով, կարծեցի, թե դիմակահանդես էր. մարդիկ ունեին կանոնավոր դեմքեր` բնական գույներով, ոմանք սպիտակ մաշկով էին, ոմանք՝ մի քիչ արևից խանձված, ոմանք էլ՝ վարդագույն. բայց դեմքերի մեջտեղում բոլորը ունեին սև քթեր, որ ասես դուրս էին եկել կոշիկի վաքսի տուփից:

Մտա մի պանդոկ ու պանդոկապանին, ում քիթն իհարկե ավելի սև էր, քան իր շշերը, զվարթորեն հարցրի.

— Պատահաբար մի քիչ կանաչ ներկ չէիք ունենա՞:

— Պարո՛ն, -ասաց նա, — եթե տեղացի չեք, ապա լավ կանեիք, եթե չկատակեիք, իսկ եթե օտարերկրացի եք, ընդունեք իմ խորհուրդը. անմիջապես ձեր քիթը սև ներկեք, կամ էլ, վերադարձեք այն ճանապարհով, որով եկել եք ու հեռացեք առանց շրջվելու:

— Ես օտարերկրացի եմ, — պատասխանեցի,- բայց չեմ հեռանա: Ավելին, սև քթերի այս դեպքն ինձ շատ է հետաքրքրում, ու եթե ինձ չբացատրեք, կկանգնեմ ձեր պանդոկի դռան մեջ՝ գրավելու համար ոստիկանների ուշադրությունը:

— Աստծո՛ սիրուն, — բացականչեց պանդոկապանը՝ ձեռքերը պաղատագին պարզելով, — նման բան չանե՛ք, թե չէ ստիպված կլինեմ փակել կրպակս: Պետք է իմանաք, որ Ներոնիա կղզում մի հինավուրց օրենք կա, ըստ որի՝ բոլոր մարդիկ պետք է ունենան սև քթեր:

— Իսկ ի՞նչ կպատահի, եթե մեկը, առավոտյան, չհիշի, որ իր քիթը պիտի սև ներկի:

— Ամենաքիչը, որ կարող է նրան պատահել, ձերբակալվելն է ու քթին հարյուր մտրակի հարված ստանալը: Բնականաբար նա կկորցնի նաև իր աշխատատեղն ու ստիպված կլինի ողորմություն խնդրել: Եթե երկրորդ անգամ նրան բռնեն առանց սև քթի, ցմահ բանտ կնետեն, ու նա այնտեղ կմնա նաև մահվանից հետո, քանզի բանտում նաև գերեզմանատուն կա:

— Եվ դուք հանդուրժո՞ւմ եք այս ամենը:

— Ես պանդոկապան եմ, սիրելի՛ պարոն. ես իմ գործով եմ զբաղված: Ամեն երեկո հաշիվներս եմ անում` այսքան ծախս, այսքան շահույթ: Ի՜նձ ինչ, թե ինչ գույնի է քիթս:

Պանդոկապանին թողնելով իր հաշիվների ու բախտի հետ, գնացի զբոսնելու այդ կղզում իմ քթով, որ ուներ քթի գույն: Մարդիկ, սկզբում, սարսափահար հայացք նետելով վրաս, ձևացնում էին, թե չեն տեսնում ինձ, կամ պարզապես այնպես էին պահում իրենց, ասես ես գոյություն չունեմ, կամ էլ, նայում էին իմ մարմնի միջով, ասես թափանցիկ եմ:

Ուղիղ կեսօրին, մի ոստիկան ինձ կանգնեցրեց:

— Քաղաքացի՛, — ասաց ինձ խստորեն,- դուք խախտել եք օրենքը: Հետևե՛ք ինձ:

Մարդկանց մի փոքր խումբ էր հավաքվել մեր շուրջ: Հենց այդ պահին սկսեց անձրևել: Վայրկյանների ընթացքում անձրևը լվաց նրանց քթերի ներկը, որոնք երբևէ արևի երես տեսած չլինելով` այնպես էին սպիտակել, ասես հենց նոր էին ելել լվացքից:

-Դուք ևս խախտել եք օրենքը, -ասացի ոստիկանին:- Ձեր քիթը իմից սպիտակ է:

— Ճի՛շտ է,- ասաց մի տղա, որը լրագրեր էր վաճառում: — Ոստիկանի քիթն էլ է սպիտակ: Մենք բոլորս սպիտակ քթեր ունենք:

— Աստծո՛ւ սիրուն,- սկսեց աղաչել ոստիկանը,- ես ընտանիք ունեմ, հինգ երեխա եմ պահում: Հացս մի՛ կտրեք: Հետևե՛ք ինձ:

— Ավելի շուտ, ի՛նձ հետևեք , — գոռացի հավաքվածներին:

— Գնա՛նք թագավորի պալատ ու ցույց տանք մեր սպիտակ քթերը:

— Գնա՛նք, — գոռաց տղեկը, ու նրա հետ գոռաց ողջ բազմությունը:

— Արդեն զզվե՛լ ենք այս սև քթերից, — բղավեց ինչ-որ մեկը:

Ու այդպես սկսվեց հեղափոխությունը Ներոնիայում։ Մի քանի ժամվա ընթացքում ճանապարհները լցվեցին սպիտակ քթավոր մարդկանցով. թագավորն ու իր նախարարները փախան, պանդոկապանը երդվեց, որ միշտ, երբ գնում էր նկուղ` գինին շշերի մեջ լցնելու, քթի սև ներկը հանում էր, իսկ ոստիկանները վարձակալում էին իրենց հարևանների երեխաներին, որպեսզի ցույց տային, թե շատ երեխաներ ունեն:

Ու հիմա ես կասկածում եմ, թե չլինի՞ անսպասելի անձրևի շնորհիվ եղավ այդ ամենը, կամ այն միակ քաղաքացու շնորհիվ, որն օտարերկրացի էր ու առաջինը քաջություն ունեցավ ցույց տալու իր սպիտակ քիթը շողացող արևի տակ:

Գործնական քերականություն. 23.09.2024թ.

1.Տրված բառերը բաժանի՛ր ըստ խոսքի մասի պատկանելության՝ գոյական, ածական, թվական, դերանուն, բայ, մակբայ, կապ, շաղկապ, ձայնարկություն, վերաբերական բառեր (յուրաքանչյուրից երեք բառ):

Հարյուր իննսուներեք, թե, դու, անշուշտ, դանդաղ, վրա, թութակ, բոլորը, վա՜յ, մասին, կամաց-կամաց, հավանաբար, մտերմանալ, ոչ մեկը, հովիվ, որպեսզի, արագ, երրորդ, կացին, ա՜խ, դեղին, ընկերանալ, երկար, կարծես, կրկնել, է՜, բացի, որովհետև, հինգական:
Գոյական-Թութակ, Հովիվ, Կացին
Ածական-Դեղին, Երկար, Կամաց-կամաց, Դանդաղ, Արագ
Թվական-Հարյուր իննսուներեք, Երրորդ, Հինգական
Դերանուն-Դու, Բոլորը, Ոչ մեկը
Բայ-Մտերմանալ, Ընկերանալ, Կրկնել
Մակբայ-Անշուշտ, Կամաց-կամաց, Հավանաբար
Կապ-Մասին, Բացի
Շաղկապ-Թե, Վրա, Որովհետև, Որպեսզի
Ձայնարկություն-Վայ, Ախ, Է
Վերաբերական բառեր– Հավանաբար

2․ Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր այնպիսի բառերով, որոնք ընդգծված առարկաներին (ենթականերին) ինչ-որ հատկանիշ վերագրեն:

Պարզվեց, որ գաղտագողի մոտեցող մարդը գողական (ինչպիսի՞ն) է:
Քաղաքում պտտվող լուրերը կեղծ (ինչպիսի՞ն) էին:
Եվրասիա մայրցամաքը մեծն (ո՞րն) է:       ՛
Խորհրդավոր այցելուները քսանն (քանի՞սն) են:
Այդ մրցույթի մասնակիցները յոթն (քանի՞սն) են:
Մեր դպրոցը շրջանում առաջինն (ո՞րերորդն) է:
Մեր արձակուրդը հանգստացնում է (ի՞նչ է անում):
Աշունը փչացրել է (ի՞նչ է արել) դաշտերը, այգիներն ու անտառները:

3․ Նախադասություններ կազմի՛ր` Ա խմբի առարկաներին Բ խմբի հատկանիշները վերագրելով:

    Ա. Կղզի, անտառապահ, այգի, թանաք, թռչուն:

    Միակ կղզում ապրում էր գանգուր մարդը:

    Խիստ անտառապահը արգելում է երեխաներին հեռանալ:

    Այգում չորս մարդ կա:

    Թանաքը երրորդ կաթիլին ամբողջ բանաստեղծությունը փչացրեց:

    Որսորդը երրորդ թռչունին կրակեց, որովհետև որսորդը չորացավ այն պատճառով, որ նա ուզում էր թռչուն:

    4. Նախադասություններ կազմի՛ր` ճամփորդ բառին տրված ածականները, հարակատար և ենթակայական դերբայները կամ դերանուններն ավելացնելով:

    Անծանոթ, գլխիկոր, հոգնած, ծերացած, վերադարձող, հանգստացող, նույն, ուրիշ:

    Անծանոթ ճամփորդ
    Գլխիկոր ճամփորդ
    Հոգնած ճամփորդ
    Ծերացած ճամփորդ
    Վերադարձող ճամփորդը
    Հանգստացող ճամփորդը
    Նույն ճամփորդ
    Ուրիշ ճամփորդ

    5. Բառակապակցություններ կազմի՛ր` Ա խմբի մակբայներն ավելացնելով Բ խմբի ածականներին ու բայերին:

    Ա. Շատ, փոքր-ինչ, համարյա, հազիվ, ներքուստ:
    Բ. Դեղին, հանգիստ, մեծ, հուզվել, հանգստանալ, լաց լինել:

    Շատ – մեծ
    Փոքր – ինչ հանգիստ
    Համարյա – հուզվել
    Հազիվ – հանգստանալ
    Ներքուստ լաց – լինել

    6. Տրված բառերի գործիական հոլովի ձևերով կազմի՛ր նախադասություններ:
    Հայր, ծաղիկներ, բոլոր, ոչ մեկը, հասնել, հեռանալ:

    Հայրը ուզում էր իրա կնոչը տեսնել:
    Երբ ամառը եկավ, ծաղիկները սկսեցին ծաղկել:
    Մենք բոլորովս մարդիկ էնք:
    Ոչ մեկը չի համաձայնվում այդ տղայի հետ:
    Ես շատ հեռու եմ ապրում, անհնար է հասնեմ:
    Այտ կենդանուց շատ վատ հոտ է գալիս, եկենք հեռանանք նրանից:

    7. Տրված հարցական դերանունները չորս խմբի բաժանի՛ր ըստ նրա, թե որ խոսքի մասին են վերաբերում:

    Ո՞վ, ի՞նչ, ինչպիսի՞, որպիսի՞, ո՞ր, քանի՞, ո՞րերորդ, ինչքա՞ն, որքա՞ն, որչա՞փ, որտե՞ղ, ո՞ւր, ե՞րբ:

    Գոյական – ով, ինչ
    Ածական – ինչպիսի, որպիսի,
    Թվական – քանի, որերրորդ, ինչքան, որքան, որչափ, որտեղ
    Մակբայ – որ, ուր, երբ

    8. Փորձի՛ր բացատրել դերբայների նման խմբավորումը:

    Ա. Անկատար`ընկնում (եմ), մեծանում (եմ): Վաղակատար` ընկել (եմ), մեծացել (եմ): Ապակատար` ընկնելու (եմ), մեծանալու (եմ): Ժխտական (չեմ) ընկնի, (չեմ) մեծանա:

    Բ. Անորոշ` ընկնել, մեծանալ: Համակատար` ընկնելիս, մեծանալիս: Ենթակայական` ընկնող,մեծացող: Հարակատար` ընկած, մեծացած:

    9. Խոսքի մասերը խմբավորի՛ր ըստ տրված պահանջի: Դերանունները կարող ես տարբեր խմբերում գրել:

    Ա. Առարկա ցույց տվող բառեր:
    Բ. Առարկայի հատկանիշ ցույց տվող բառեր:
    Գ. Հատկանիշի հատկանիշ ցույց տվող բառեր: Դ. Կապակցական նշանակություն ունեցող բառեր:
    Ե. Վերաբերմունք արտահայտող բառեր:

    Պարապմունք 5

    Համակարգը լուծել տեղադրման եղանակով:

    <=> y=-3x

    2. Համակարգը լուծել տեղադրման եղանակով:

    3․ Համակարգը լուծել տեղադրման եղանակով:

    4․ Համակարգը լուծել տեղադրման եղանակով:

    x-y-2=0 <=> x=y+2, 3x(y+2)-2y-9=0

    3x-2y-9=0

    <=> x=y+2

    3y+6-2y-9=0 <=> x=y+2 <=> x=5

    y=3 y=3

    Պարապմունք 4

    1․ Ի՞նչն են անվանում երկու անհայտով երկու առաջին աստիճանի հավասարումների համակարգի լուծումը։

    (x;y) թվազույգը, որը հանդիսանում է միաժամանակ և՛ առաջին, և՛ երկրորդ հավասարումների լուծում, կոչվում է համակարգի լուծում:

    2․ Ի՞նչ է նշանակում լուծել համակարգը։

    Լուծել համակարգը նշանակում է գտնել նրա բոլոր լուծումները կամ ապացուցել, որ լուծումներ չկան:

    3․ Ընտրել x+y=15 հավասարմանը բավարարող բնական թվերի զույգ:

    • (17;−2)
    • (0;15)
    • (−9;−6)
    • (−6;21)
    • (3;5)
    • (13;2)

    4․ Ընտրել այն հավասարումը, որին բավարարում է (2;1) թվազույգը:

    • 15x−12y=3
    • 6x+8y=1
    • 7x+3y=10
    • 4x−3y=7
    • 6x−2y=4
    • 10x11y=9

    5․ Համակարգի հավասարումներում անվանել գործակիցները և ազատ անդամները.

    ա)գործակիցներ 2, 3, 3, -2,

    ազատ անդամներ 1, -4

    բ)գործակիցներ -1,1, -2, 0

    ազատ անդամներ -6, 0

    գ)գործակիցներ -3, -2, 2, 0

    ազատ անդամներ 7,5

    դ)գործակիցներ -4, 0, 0, 2

    ազատ անդամներ -5, 4

    6․ Հանդիսանում է արդյո՞ք (2;1) թվազույգը հետևյալ համակարգի լուծում:

    այո

    2*2+11*1=15

    10*2-11*1=9

    7․ Ցույց տալ, որ (1;2) թվազույգը համակարգի լուծում է.

    ա)1+2-3=0

    1-2+1=0

    բ)2.5*1-2.5=0

    1/4 2-1/2=0

    8․ Ցույց տալ, որ (-2;1) թվազույգը համակարգի լուծում չէ.

    ա)2*-2-1+5=0

    -2+1-3=-4 համակարգի լուծում չէ.

    բ)2*-2+5*1-1=0

    3*-2-4=-10 համակարգի լուծում չէ.

    9․ Տրված է հավասարումների հետևյալ համակարգը՝

    -6+a*9=12

    9a=18

    a=2

    -b*-6+2*9=24

    -6b+18=24

    -6b=6

    b=-1

    Հայտնի է, որ (−6;9) թվազույգը նրա լուծումն է: Որոշել a և b գործակիցները

    Պարապմունք 4

    1․ Ի՞նչն են անվանում երկու անհայտով երկու առաջին աստիճանի հավասարումների համակարգի լուծումը։
    (x;y) թվազույգը, որը հանդիսանում է միաժամանակ և՛ առաջին, և՛ երկրորդ հավասարումների լուծում, կոչվում է համակարգի լուծում:

    2․ Ի՞նչ է նշանակում լուծել համակարգը։
    Լուծել համակարգը նշանակում է գտնել նրա բոլոր լուծումները կամ ապացուցել, որ լուծումներ չկան:

    3․ Ընտրել x+y=15 հավասարմանը բավարարող բնական թվերի զույգ:

    • (17;−2)
    • (0;15)
    • (−9;−6)
    • (−6;21)
    • (3;5)
    • (13;2)

    4․ Ընտրել այն հավասարումը, որին բավարարում է (2;1) թվազույգը:

    • 15x−12y=3
    • 6x+8y=1
    • 7x+3y=10
    • 4x−3y=7
    • 6x−2y=4
    • 10x−11y=9

    5․ Համակարգի հավասարումներում անվանել գործակիցները և ազատ անդամները.

    ա) 1) 2, 3, 1
    2) 3, -2, -4
    բ) 1) -1, 1
    2) -2, -6
    գ) 1) -3, -2
    2) 2, 5
    դ) 1) -4, -5
    2) 2, 4

    6․ Հանդիսանում է արդյո՞ք (2;1) թվազույգը հետևյալ համակարգի լուծում:

    Այո, հանդիսանում է:

    7․ Ցույց տալ, որ (1;2) թվազույգը համակարգի լուծում է.

    ա) 1+2-3=0 1-2+1=0
    բ) 2,5-2,5=0 1-1=0

    8․ Ցույց տալ, որ (-2;1) թվազույգը համակարգի լուծում չէ.

    ա) -4-1+5=0 Այն համակարգի լուծում է: -2+1-3=-4
    բ) -4+5-1=0 Այն համակարգի լուծում է: 6-4=2

    9․ Տրված է հավասարումների հետևյալ համակարգը՝

    Հայտնի է, որ (−6;9) թվազույգը նրա լուծումն է: Որոշել a և b գործակիցները:

    Լուծում՝
    1) — 6 + a9 = 12
    (12+6):9 = 2
    2) b-6 + 18 = 24
    (24-18):(-6) = -1

    Պատ.՝ a = 2; b = -1

    Կենդանիների և մարդու լողալը

    Ջրում ապրող կենդանիների մարմնի միջին խտությունը քիչ է տարբերվում ջրի խտությունից, որը հնարավորություն է տալիս նրանց լողալու ջրի խորքերում կամ
    նրա մակերևույթին: Փոփոխելով մարմնի ծավալը ջրային կենդանիները կարողանում են կարգավորել ջրում իրենց վրա ազդող արքիմեդյան ուժը: Ձկները դա անում են լողափամփուշտի օգնությամբ, որի ծավալը հեշտությամբ փոփոխվում է: Պոչը թափահարելով ձուկը կարողանում է տեղաշարժվել և հայտնվել տարբեր խորություններում:

    Մեծ խորություններում, որտեղ ջրի ճնշումը մեծ է, լողափամփուշտը սեղմվում է, ձկան մարմնի ծավալը փոքրանում, և նա չի բարձրանում, այլ լողում է տվյալ խորությունում: Վեր բարձրանալիս ձկան լողափամփուշտն ու մարմնի ծավալը մեծանում են, և նա լողում է փոքր խորություններում: Սատկած ձուկը միշտ լողում է ջրի երեսին, քանի որ այդ դեպքում ձկան մկաններն ամբողջովին թուլացած են, և լողափամփուշտն առավելագույնս փքված վիճակում է։ Կետերը ջրում իրենց խորասուզման մակարդակը կարգավորում են մեծաացնելով կամ փոքրացնելով թոքերի ծավալը:
    Մարդու մարմնի միջին խտությունը նույնպես մոտ է ջրի խստությանը: Դա է պատճառը, որ երբ մարդը լրիվ սուզվում է ծովի ջրում` ջրից դուրս թողնելով միայն քիթն
    ու բերանը, չի խորասուզվում: Այս դեպքում նրա վրա ազդող ծանրության ուժը հավասարակշռվում է արքիմեդյան ուժով: Սակայն այդպիսի վիճակն անկայուն է, երբ մարդը ջրից դուրս է հանում ձեռքը կամ գլուխը, նրա վրա ազդող արքիմեդյան ուժը փոքրանում է, և նա սկսում է խորասուզվել: Ջրի մակերևույթին մնալը կամ խորասուզվելը պայմանավորված է նաև ջրի աղիության աստիճանով: Քաղցրահամ ջրում, որը փոքր է մարդու մարմնի միջին խտությունից, լողալ չիմացող մարդը սուզվում է, իսկ բավականաչափ աղի ջրում, որի խտությունը մեծ է մարդու մարմնի միջին խտությունից, նա կարողանում է պառկած մնալ ջրի մակերևույթին:

    Աղի պարունակությունը մեծացնելիս մեծանում է ջրի խտությունը և, հետևաբար, նրա մեջ ընկղմված մարմնի վրա ավելի մեծ արտամղող ուժ է ազդում: Այդպիսի ջրում լողալը շատ ավելի հեշտ է:

    Գործնական աշխատանք բառակազմությունից. 20.09.2024


    70.Տրված բառերը բաժանի՛ր բառակազմական բաղադրիչների (արմատների և ածանցների): Ինչպիսի՞ բառեր են հավաքված բառաշարքերից յուրաքանչյուրում:

    Ա. Թվական, պատմություն, աղյուսակ, գրիչ, ազդեցություն, խորություն:
    Թվական-Թվ + ական
    Պատմություն-Պատմ+ություն
    Աղյուսակ-Աղյուս + ակ
    Գրիչ-Գր + իչ
    Ազդեցություն-Ազդեց + ություն
    Խորություն-խոր + ություն

    Այս բոլոր բառերը ածանցավոր էն։

    Բ. Արևելք, արևմուտք, կենսագիր, օտարամուտ, ծովագնաց, ինքնատիպ:
    Արևելք-Արև + ել +ք
    Արևմուտք-Արև + մուտ + ք
    Կենսագիր-Կենս + ա + գիր
    Օտարամուտ-Օտար + ա + մուտ
    Ծովագնաց-Ծով + ա +գնաց
    Ինքնատիպ-Ինքն + ա + տիպ

    Այս բոլոր բառերը բարդ ածանցավոր են։

    Գ. Արևելյան, կենսագրություն, արևադարձային, անուշահոտություն, բազմատեսակություն:
    Արևելյան-Արև + ել +յան
    Կենսագրություն-Կենս + ա + գիր + ություն
    Արևադարձային-Արև + ա + դարձ + ային
    Անուշահոտություն-Անուշ + ա + հոտ + ություն
    Բազմատեսակություն-Բազմ + ա + տեսակ + ություն

    Այս բոլոր բառերն ել են բարդ ածանցավոր։

    71.Նախադասությունները լրացրո՛ւ:

    Միայն մեկ արմատով կազմված բառերը կոչվում են պարզ բառեր.
    Օրինակ կրակ, հոդ, ջուր, օդ,օձ: Մեկ արմատով և ածանցով կամ ածանցներով կազմված բառերը կոչվում են ածանցավոր բառեր. օրինակ կրակոտություն, հողեղեն,պատմություն.:
    Մեկից ավելի արմատներով կազմված բառերը կոչվում են բարդ բառեր, օրինակջրհոր, օդանցք,հեռախոս: Մեկից ավելի արմատներով և ածանցով կամ ածանցներով կազմված բառերը կոչվում են բարդ ածանցավոր բառեր, օրինակ կրակմարիչ, անջրանցիկ,հեռուստատեսություն:

    72.Տրված բառերից առանձնացրու այն արմատները, որոնք
    ա) հնչյունափոխված են.
    Զուգել, չվերթ, շինության, հետախույզ, մեծասքանչ, զորասյուն, զբոսանավ, կենտրոնախույս, փառամոլճյուղակոտոր
    բ) միայնակ, որպես բառ չեն գործածվում (չես հանդիպել):
    Օրինակ` ա) բնութագրել — բնութ (բնույթ) – ույ-ը դարձել է ու.
    բ) խորազնին – զնին արմատը միայնակ, որպես բառ չի գործածվում,
    լուսավոր, ջրամբար, գնել, լճափ, հանգստություն, խորաքնին

    ա)Զուգել, լուսավոր, ջրամբար, գնել, չվերթ, շինության, լճափ, հանգստություն:
    բ) Խորաքնին, հետախույզ, մեծասքանչ, զորասյուն, զբոսանավ, կենտրոնախույս, ճյուղակոտոր, փառամոլ:

    7֊3. Տրված բարդ բառերի առաջին բաղադրիչները փոխելով` ստացի՛ր նոր բաղադրյալ բառեր:

    Ագեվազ (կենգուրու), կակղամորթ, մարտունակ, արճճապատ, մեծասքանչ, հողածին, փառամոլ, ատոմակայան:

    Արագավազ, սպիտակամորթ, պարզունակ, անապատ, հիասքանչ, նորածին, խաղամոլ, ավտոկայան։

    74.Տրված բարդ բառերի վերջին արմատները փոխելով` ստացի՛ր նոր բարդ բառեր:

    Հեռախոս, հանրածանոթ, ձյունածածկ, երկրագունդ, կենսակերպ, հնավանդ, մտահոգ, բարենպաստ, ակնթարթ, լուսանցք:

    Հեռավար, հանրահայտ, ձնեմարդ, երկրաբան, կենսագրություն, հնավարտ, մտահաղացում, բարեկամաբար, ակնհայտ, լուսամփոփ։

    75.Փորձի՛ր այս բառերի կազմությունն ու նշանակությունը բացատրել:
    ա) Այգեբաց-խաղողի վազերը բացելը՝ հողից ազատելը,
    այգաբաց- որևէ երևույթի՝ իրադարձության՝ դարաշրջանի սկիզբ:
    բ) Հայելի,-առարկա որի րայից երևում է մարդու կրկնօրինակը
    հայացք,-առտահայտաց դեմք
    ծովահայաց-դեպի ծովը նայող: (գրաբ. հայել — նայել)

    գ) Ակնթարթ,-շատ կարճ ժամանակամիջոց, վայրկյան:
    ակնդետ,-անհամբեր
    ակնոց-իր որը հագնոմւ են լավ տեսուղության համա

    77.Բաղադրյալ այնպիսի բառեր կազմի՛ր, որոնց սկզբում լինեն տրված բառերի վերջին բաղադրիչները: Ի՞նչ է փոխվում:

    Դեղնակտուց, կենսախինդ, կենսագիր, քինախնդիր, ակնդետ:
    Կտուցավոր, խնդություն, գրիչ, խնդրագիրք, դիտավայր։

    78.Այնպիսի բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր, որոնց վերջում լինեն տրված բառերի առաջին բաղադրիչները: Ի՞նչ է փոխվում:

    Բուսական, կատվազգի, սուզանավ, սիրառատ, շինություն:

    Անբույս, վագրակատու, խորասուզում, ինքնասեր, անշենություն։

    89.Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր բարդ բառերով:

    Երկինքը քերելու չափ բարձր-երկնաքեր
    բարի մտքով-բարեմիտ
    վատ համբավ ունեցող-վատահամբավ
    հեշտությամբ թեքվող-յուրաթեք
    խաժ աչքեր ունեցող-խաժաակն
    կյանքը սիրող-կեսնասեր
    հանրության կողմից ճանաչված-հանրահայտ
    կյանքով ուրախացող-կենսուրախ

    90.Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր բաղադրյալ բառերով:

    Մանր նկարներ անող-մանրանկարիչ
    թռչուններ բուծելու տեղ-թռչնաբուծարան
    գյուղի տնտեսությանը հատուկ-գյուղատնտեսական
    միտք հղանալը-մտահաղացում
    արդյունք ունեցող-արդյունավետ
    աշխատանքը սիրելը-աշխատասեր
    հավասար կշիռ ունենալը-հավասարակշիռ
    բառերի մասին գիտություն-բառագիիտություն

    Երկրաչափություն պարապմունք 4

    1․ Ո՞ր պատկերն է կոչվում զուգահեռագիծ։

    2․ Թվարկել զուգահեռագծի հատկությունները

    3․ Տաթևիկը չափեց զուգահեռագծի երկու անկյունները և ստացավ 27 և 164 աստիճանի մեծություններ: Արդյո՞ք նա ճիշտ էր չափել: Պատասխանը հիմնավորել։

    4․ Բերված պնդումներից ընտրիր ճիշտ պնդումները զուգահեռագծերի վերաբերյալ:

    ա) Զուգահեռագծի անկյունագծերը զուգահեռ են:

    բ) Զուգահեռագծի հանդիպակաց կողմերը զուգահեռ են:

    գ) Զուգահեռագծի կից կողմերը զուգահեռ չեն:

    5․ Զուգահեռագծի պարագիծը 48 սմ է: Գտեք զուգահեռագծի կողմերը, եթե՝

    ա) կողմերից մեկը մյուսից մեծ է 3 սմ-ով, բ) կողմերից մեկը երկու անգամ մեծ է մյուսից:

    գ) կից կողմերը հարաբերում են ինչպես 1:3-ի:

    6․ Զուգահեռագծի անկյուններից մեկը 40 է, գտեք մյուս անկյունները:

    7․  Գտեք զուգահեռագծի անկյունները, եթե դրանցից երկուսի գումարը 100է:

    8․ Գտեք ABCD զուգահեռագծի անկյունները, եթե՝

    ա)∠A=840

    բ) ∠A+∠C=1420

    դ) ∠A=2∠B:

    Երկրաչափությունը պարապմունք 3

    Նմանապես  սահմանվում է հանդիպակաց անկյունները:

    Քառանկյունները լինում են ուռուցիկ և ոչ ուռուցիկ:

    Ուռուցիկ քառանկյան յուրաքանչյուր անկյունագիծ քառանկյունը տրոհում է երկու եռանկյան:

    Հարցեր և առաջադրանքներ։

    1․ Գծել ուռուցիկ և ոչ ուռուցիկ քառանկյուններ: Նշել գագաթները: Գրել ուռուցիկ քառանկյան հանդիպակաց գագաթները,  հանդիպակաց կողմերը, հանդիպակաց անկյունները: 

    2․ Գտնել ուռուցիկ քառանկյան անկյունները, եթե նրա երեք անկյունները իրար հավասար են, իսկ չորրորդ անկյունը դրանցից յուրաքանչյուրից փոքր է 30օ -ով:

    3․ Գտնել քառանկյան կողմերը, եթե նրա պարագիծը 12 սմ է, իսկ կողմերից մեկը մյուս կողմերից մեծ է համապատասխանաբար 5 մմ-ով, 6 մմ-ով և 8 մմ-ով:

    4․ Ուռուցիկ քառանկյան երկու հանդիպակաց անկյունների գումարը 180օ: Ինչի՞ է հավասար մյուս երկու հանդիպակաց անկյունների գումարը:

    5․ Գտնել ուռուցիկ քառանկյան անկյունները, եթե դրանք համեմատական են 1, 2, 4, 5 թվերին:

    6․ Քանի՞ կողմ ունի ուռուցիկ բազմանկյունը, եթե նրա անկյունների գումարը 720օ է։