Օղակավոր որդերի կառուցվածքային և գործառութային առանձնահատկությունները

  1. Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում ռեգեներացիան

Անձրևորդը ունի մարմնի վերականգնված մասերի ինքնավերականգնման բացառիկ ընդունակություն, որով էլ նման է աղեխորշավորներին:

  1. Ո՞ր օրգանիզմներին են անվանում մակաբույծներ

Տափակ որդերի շատ տեսակներ մակաբույծներ են: Նրանք բնակվում են տարբեր կենդանիների  օրգանիզմներում, որոնք կոչվում են հիմնական և միջանկյալ տերեր: 

Բայի կազմությունը

228. Ընդգծված բայերի իմաստային տարբերությունը բացատրի՛ր:
Գտի՛ր, թե իմաստի տարբերությունն ի՞նչ ձևով է արտահայտվում:

 
Ա. Մեր պարտեզում վարդի թուփ է աճում: -Բ.Մեր պարտեզում վարդի թուփ ենք աճեցնում:

Առաջինը շարունակվող գործողություն է, իսկ երկրորդը այդ պահին կատարվող։
Ա. Ջերմասեր բազմաթիվ բույսեր ու կենդանիներ ոչնչացան ու անհետացան:- Բ. Ցուրտը բազմաթիվ ջերմասեր բույսեր ոչնչացրեց ու անհետացրեց:


Ա. Գարնանը ձյունը հալվում է ու գոլորշիանում:- Բ. Գարնան արևը ձյունը հալեցնում ու գոլորշիացնում է:

229. Տրված բայերը պատճառակա՛ն դարձրու ու փորձի՛ր բացատրել այդ անունը: Պատճառական դարձնող մասնիկն ընդգծի՛ր:

Օրինակ`
 
խոսել-խոսեց նել, (խոսեց րի), վախենալ-վախեց նել (վախեց րի):
Վազել-վազեց նել, պարել-պարեց նել, աշխատել-աշխատեց նել, ուտել-ուտեց նել, կարմրել-կարմրեց նել, սովորել-սովորեց նել, խմել-խմաց նել, շփոթել-շփոթեց նել, լռել-լռեց նել, վստահել-վստահեց նել, հագենալ-հագեց նել, մոտենալ-մոտեց նել, մերձենալ-մերձեց նել:

230. Նախորդ վարժության՝ պատճառական դարձրած բայերով բառակապակցություններ կազմիր` ո՞ւմ կամ ի՞նչը հարցին պատասխանող բառեր ավելացնելով:
Նրան վազեցրին, դու պարեցիր, սարքը աշխատեցրին, դա ուտելուց, դեմքը կարմրեցնել, աշակերտին սովորեցնել։
231.Սխալ կազմած  պատճառական բայերն ուղի՛ր:

Քնեցնել, հաշտեցնել, լռացնել-լռեցնել, ուտացնել-ուտեցնել, լսեցնել, ճերմակեցնել, կարմրացնել-կարմրեցնել, վախացնել-վախեցնել, աշխատացնել-աշխատեցնել, հնչեցնել, պարզեցնել, ցավեցնել, վստահացնել-վստահեցնել, ծառայացնել-ծառայեցնել, ապրացնել-ապրեցնել:

232. Տրված բայերը պատճառակա՛ն դարձրու: Պատճառական դարձնող մասնիկն ընդգծի՛ր:
Օրինակ`

ա) զգալ- զգացնել, (զգացրի)

բ) մեծանալ – մեծացնել,(մեծացրի)

գ) հագնել- հագցնել (հագցրի)
ա) Խաղալ-խաղեցնել, դողալ-դողեցնել, եռալ-եռացնել, թվալ-թվեցնել, հավատալ-հավատեցնել:
բ) Փոքրանալ-փոքրացնել, լավանալ-լվացել, վատանալ-վատացնել, բարեկամանալ-բարեկամեցնել, թշմանալ-թշնամեցնել, մանրանալ-մանրեցնել, հզորանալ-հզորացնել, բարձրանալ-բարձրացնել, քարանալ-քարացնել:
գ) Հասնել-հասցնել, թռչել-թռչեցնել, տեսնել-, փախչել, փակչել, կպչել-կպցնել:

233. Նախորդ վարժության՝ պատճառական դարձրած բայերով բառակապակցություններ կազմիր՝ո՞ւմ կամ ի՞նչը հարցին պատասխանող բառեր ավելացնելով:
Տղան փաքրացրեց, թեյնիկը եռաց, նրան թվաց։
234. Տրված բայերը պատճառակա՛ն դարձրու 
տալ  բայի օգնությամբ:

Օրինակ` 

 զանգել-զանգել տալ:
Հանձնել-հանձնել տալ, պատժել-պատժել տալ, ասել-ասել տալ, աղմկել-աղմկել տալ, պատասխանել-պատասխանել տալ, զրուցել-զրուցել տալ, հայտնել-հայտնել տալ, աղալ-աղալ տալ, բանալ-բանալ տալ, տանել-տանել տալ:

235. Տրված բայերը  հնարավոր ձևերով պատճառակա՛ն դարձրու:

Օրինակ`
լսել- լսեցնել , լսել տալ:
Իմանալ-իմացնել, իմաց տալ, բարկանալ-բարկացնել, բարկանալ տալ, տեսնել-տեսնել տալ, զգալ-զգացրեց, զգալ տալ:

236. Ընդգծված պատճառական բայաձևերը փոխարինի՛ր հոմանիշներով:

Հասկանալ տվեց-հասկացրեց, որ ինքն այլևս չի հավատում նրա խոսքին:
Հրեշին միայն իր հաստատակամությամբ ու համառությամբ հեռանալ տվեց-հեռացրեց այդ կողմերից:
Իմանալ տվեց-իմացրեց,  որ շուտով գալու է:
Զգացրեց,-զգալ տվեց որ այլևս չի ուզում խոսել:
Վտանգի մասին բոլորին զգուշացրեց-զգուշացնել տվեց, որ քաղաքից հեռու չգնան:

237. Սխալ կազմած պատճառական ձևերը գտի`ր և ուղղի՛ր:

Առավոտից իրիկուն, հետո էլ նորից մինչև առավոտ աշխատեցնել է տալիս, մինչև որ մշակն էլ չի դիմանում: Զգացնել տվեց, որինքը բնավ էլ համաձայն չէ մեր որոշմանը:
Մեզ այսքան սպասեցնել տվեց, ինքն իր համար ման է գալիս:
— Հասկացնել կտամ, թե ես ով եմ,- զայրացած գոռգոռում էր նա:
Երբ բոլոր ընդդիմախոսներին լռել տվեց ու համոզեց, սկսեց ուրիշ բանի մասին խոսել:

Հայոց լեզու

Մտածել, հյուսն,թպրտալ, աննկատ, կայսր։

Բախտորոշ-օ

Ամենաորակյալ-վօ

տարորոշել-օ

ովքեր-օ

ոդիսևս-վօ

աներորդի-օ

կողմնորոլվել-օ

հատորյակ-օ

ոտք-վօ

հմտորեն-օ

վատորակ-օ

արջարոս-օ

կետորսանավ-օ

ենթաոճ-վօ

վերավորակավորում-վօ

լեզվավոճական-վո

11

սարդոստայն-օ

նրբաոճ-վօ

քեռորդի-օ

բարձորակ-օ

բազմոտանի-օ

հնաոճ-վօ

ամենաորակյալ-վօ

բարորակ-օ

արջորս-օ

ամենողորկ-ո

վերաոգեշնչել-վօ

անեզր-յէ, անելանելի-է, աներկյուղ-յէ, ինքնաեռ-յէ, անեփ-է, տասներկու-է, արևմտաեվրոպական-յէ, ամենաերկար-յէ, մեներգ-է, տարերային-է, քսաներեք-յէ։

Ագահություն, ողբերգություն, թագուհի, համերգ, հարգանք, ահագին։

Զարգացում, փափագ, ազգ, օգոստոս, մարգագետին, մարագ։

Տիգրան, զուգակցել, երկրպագու, զուգադիպել, հանգել, սեգ։

Դեգերել, նվագ, Գարեգին, օգնություն, Բագրատ, բագին։

Հարդարել, խարդախություն, ըստ այդմ, երիտասարդական, Բաղդադ, թակարդ։

Ընդ որում, կախարդ, շոկոլադ, հոդված, մակարդակ, ծղրիդ։

Արձան, իղձ, օձիք, սանձ, հերձել, մերձավոր, ըղձական, հեղձուցիչ։

Հորձանք, արվարձան, մղձավանջ, մերձական, արձագանք, տնամերձ, խուրձ, հորձանուտ, բաղձանք։

Խոխոջյուն, մարմաջ, միջանցք, լուրջ, հրշեջ, ստերջ, հաջորդ։

Հաջողություն, անշեջ, ամբողջ, մունջ, մղձավանջ, քրքիջ, դաջվածք, կամուրջ, Իջևան։

Հանրահաշիվ պարապմունք 46

1․ Ընտրել առաջին աստիճանի −x−6=8−7x հավասարման անհայտի գործակիցը:

ա) 1 բ) 5 գ) 6 դ) 7

2․ Նշել x+6=−2x+2 հավասարման ազատ անդամը:

ա) −2 բ) 4 գ) 3 դ) 1

3․Արդյո՞ք  −4-ը հանդիսանում է  x−4=0 հավասարման արմատ:

ա) այո բ) ոչ

4․ Արդյո՞ք  −2-ը հանդիսանում է  7x+14=0 հավասարման արմատ:

ա) այո բ) ոչ

5․ Լուծել հավասարումները։

ա) 1/3x=−10 բ) 2x−12=0 գ) 4x+4=0 դ) x+9=23
ե) 2(x+13)=0 զ) −x−3=2(x+4) է) −x+2x=−1  ը) −2x+1=-9

5 ա x=-30

բ x=6

գ x=-1

դ x=14

ե x=-13

զ x=11/3

է x=-1

ը x=5

6․Տրված են A={1,2,3,4,5} և B={2,4,6} բազմությունները: Կազմել բերված բազմությունների հատումը և միավորումը։

A Ո B ={ 2,4}

A U B = {1, 2, 3,4,5,6,}

7․ Տրվա,ծ են երկու բազմություններ՝ A={a, b, c},B={b, c, d}: Գտնել դրանց միավորումն ու հատումը:

A Ո B= {b,c}

A U B = {a, b, c, d}

8․ Տրված է երկու բազմություն՝ A և B: A-ն ունի 12 տարր, իսկ B-ն՝ 16: Պարզել A և B բազմությունների հատման տարրերի թիվը, եթե դրանց միավորումն ունի 20 տարր:

12+16-20=8

A և B բազմության տարերի թիվը 8

9․ Երեք իրար հաջորդող զույգ թվերի գումարը հավասար է 36:

10,12,14

6(x+1)=8(x-1)

6x+6=8x-8

6x-8x=-8-6

-2x=-14

x=7կմ/ժ

11․ Երկու նավահանգիստների միջև հեռավորությունը 176 կմ է: Նավահանգիստներից միաժամանակ իրար ընդառաջ շարժվեցին երկու նավակ, որոնց արագությունները կանգնած ջրում հավասար են: 4 ժամ անց նավակները հանդիպեցին: Հոսանքի արագությունը 2 կմ/ժ է: Գտնել նավակների արագությունները կանգնած ջրում։

12․ Աշակերտը 1200 դրամով գնեց տետրեր և գրիչներ: Գրիչների վրա նա ծախսեց 3 անգամ ավելի շատ գումար, քան տետրերի: Որքա՞ն գումար ծախսեց աշակերտը տետրերի և գրիչների վրա:

1200:4=300- տետրերի վրա

300×3=900-գրիչների վրա

13․ 1 կիլոգրամ խնձորի և 2 կիլոգրամ տանձի համար վճարեցին 1900 դրամ: Մեկ կիլոգրամ տանձը 200 դրամով թանկ է մեկ կիլոգրամ խնձորից: Որքա՞ն արժեն խնձորի և տանձի մեկ կիլոգրամները:

Երկրաչափություն պարապմունք 44

1․Տրված է DEF ուղղանկյուն եռանկյունը: Որոշել  ∡F-ը, եթե ∡E=28°-ի:

E

Lenku_summa.png

D F

90-28=62

F=62

2․ Տրված է ADB ուղղանկյուն եռանկյունը: BC հատվածը բաժանում է DBA ուղիղ անկյունը երկու մասերի: Կազմել համապատասխան գծագիրը և որոշել ABC անկյունը, եթե CBD անկյունը հավասար է 62°-ի:

3․ ABC հավասարասրուն եռանկյան մեջ ∡B=30°-ի: Որոշիր AC հիմքի և սրունքին տարված AM բարձրության կազմած անկյունը:

Augstums_pret_sm.png

180-30=150

150:2=75

90-75=15

4․ ABC հավասարասրուն եռանկյան մեջ AC հիմքին տարված է BD բարձրությունը: Բարձրության երկարությունը 11.5 սմ է, իսկ սրունքը՝ 23 սմ: Որոշել եռանկյան անկյունները:

Augstums_pret_pamatu.png

23:11.5=2

A=C=30

B=180-60=120

5․Եռանկյան բարձրությունները հատվում են O կետում: Տրված է, որ ∡A=50°,∡B=53°։Որոշել ∡AOB-ն:

Augstumi_krust.png

50+53=103

180-103=77

90-77=13

6․ Հավասարասրուն եռանկյան մեջ տարված է բարձրություն սրունքին և հիմքին առընթեր անկյան կիսորդը: Որոշել բարձրության և կիսորդի կազմած անկյունը, եթե գագաթի անկյունը՝ ∡B=18°-ի:

Au_Bis_pret_sm.png

180-18=162

162:2=81

81:2=40o30I

40o30I-9=31,5

7․ ABC եռանկյան ∡A և ∡B անկյունների կիսորդները հատվում են K կետում: Այդ կետը միացված է C գագաթի հետ: Որոշել ∡BCK-ն, եթե ∡AKB=131°-ի:

8․ ABC հավասարակողմ եռանկյան BC կողմի D միջնակետից տարված է AC ուղղին ուղղահայաց՝ DM-ը: Գտնել AM-ը, եթե AB=10սմ:

9․ CE հիմքով CDE հավասարասրուն եռանկյան մեջ տարված է CF բարձրությունը: Գտնել ∠ECF-ը, եթե ∠D=540: GEOGEBRA ծրագրով գծել գծագիրը։

Հանրահաշիվ պարապմունք 45

արցեր և առաջադրանքներ։

1․ Ինչպե՞ս են նշանակում.

ա) բնական թվերի բազմությունը-N բ) ամբողջ թվերի բազմությունը-Z

գ) ռացիոնալ թվերի բազմությունը-Q դ) իռացիոնալ թվերի բազմությունը-I

ե) իրական թվերի բազմությունը-R

2․ Գրառել

ա) 10-ից մեծ և 50-ից փոքր պարզ թվերի բազմությունը:

{11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47}

բ) 42-ից փոքր և 6-ի հետ փոխադարձ պարզ թվերի բազմությունը:

(6,7);(6,11);(6,13);(6,17):(6,19);(6,23);(6,25);(6,29);, (6,31); (635);(6,37);(6,41):

գ) այն երկնիշ թվերի բազմությունը, որոնք 12-ի բաժանելիս տալիս են 5 մնացորդ:

17, 29, 41, 53, 65, 77, 89:

3․ Օգտագործելով N, Z, Q նշանակումները և ∈, ∉ նշանները՝ ներկայացրու հետևյալ պնդումը՝ 

−3-ը ռացիոնալ թիվ է:

-3∈Q

-3∈Z

-3∉N

4․ Պարզիր, թե արդյո՞ք ճիշտ է հետևյալ պնդումը՝ 2.6∉Q։ Ընտրել ճիշտ պնդումները:

ա) 21∈N բ) 0,3∈Z գ) 16∈N դ) −16∈Z ե) 6∈Z զ) −6∈N է) 0∈N ը) 0∈Z թ)−21∈Z

5. Տրված է A={2.5;−4;0;25;6} բազմությունը: Որոշել դրա այն ենթաբազմությունները, որոնք բաղկացած են միայն բնական թվերից: Ընտրել ճիշտ պատասխանի տարբերակները:

ա) {0,6} բ) {0,25,6} գ) {6} դ) {−4,0,6}

6. Տրված են պնդումներ և առնչություններ բազմությունների և նրանց տարրերի վերաբերյալ: Ընտրել ճիշտ պնդումները:

ա) {1}∩{2}=∅ բ) {1}⊂{2} գ) 0,25∉Z դ) 4.25∈Q ե) Z∩Q=Z զ) 13∉Q է) 0.7∈N թ) Z∪{0}=Q

7. Ընտրել ճիշտ պնդումները.

ա) 7.5∉Q բ) Z∪Q=R գ) 1,7∈Q դ) {1}∪{2}={1,2} ե) R∩Q=Q զ) Q⊄R է) 35∉R ը) Z⊂R թ){11}∉N

8. Տրված են հետևյալ վեց թվերը՝ −16;6.77;−0.1277;6.(5);−9.073992…;113: Նշել այն թվերը, որոնք՝

ա) x∈ Q և x ∉Z-6.77∉Z, 6.77∈Q բ) x∈ Q և x ∉N-6.5∈ Q, -16∉N

9. Տրված է {−5;0;2;16} բազմությունը: Ընտրել՝

ա) բազմություն, որը տրված բազմության ենթաբազմությունն է՝

ա) {0;1;16} բ) {−5;16} գ) {−1;16} դ){−5;10}

բ) բազմություն, որը տրված բազմության ենթաբազմությունը չէ՝

ա) {0;2} բ){−5;0;16} գ) {−5;16} դ) {−1;16}

10. A բազմությունն ունի 5 տարր, AUB բազմությունը՝ 12 տարր, իսկ AՈB բազմությունը՝ 2 տարր: Քանի՞ տարր ունի B բազմությունը:

7

11. Դասարանի 31 աշակերտից 21-ը ցանկություն է հայտնել սովորել անգլերեն, 18-ը՝ գերմաներեն:

ա) Քանի՞ աշակերտ է ցանկություն հայտնել սովորել և անգլերեն, և գերմաներեն:

բ) Քանի՞ աշակերտ է ցանկանում սովորել միայն գերմաներեն:

գ) Քանի՞ աշակերտ է ցանկանում սովորել միայն անգլերեն:

Արտավազդ 2-րդը և վերջին Աշտաշեսյանները

  • Ինչով էր պայմանավորված Արտավազդ 2-րդ արքայի որդեգրած չեզոքության քաղքականությունը:

Նա այդ քայլով ուզում էր ետ պահել Հայաստանին պատերազմներից։

  • Որքանով էր պարթևական աշրավանքի երթուղու վերաբերյալ Մարկուս Կրասսուսին Արտավազդ 2-ի արած առաջարկը օգտակար Հայաստանի համար:

Հայոց արքան Կրասսուսին առաջարկեց Պարթևստան արշավել ոչ թե Միջագետքի տափաստաններով, այլ Հայաստանի հարավային լեռնոտ շրջաններով։ Այդպես նա Հայաստանից կստանար թե՛ ռազմական և թե՛ նյութական աջակցություն։

  • Ինչ դեր ունեցավ հայ-հռոմեական հարաբերություններում Անտոնիուսի պարթևական արշավանքը:

Ք. ա. 36 թ. եռապետ Մարկուս Անտոնիուսը սկսեց իր պարթևական արշավանքը։ Այս անգամ երթուղին անցնում էր Մեծ Հայքի հարավային այն հատվածով , որը ժամանակին Կրասսուսին առաջարկել էր Արտավազդ արքան։ Ստանալով հայոց արքայի հավաստումը, թե շուտով կմիանա իրեն, Անտոնիուսը շտապեց Մեծ Հայքի վրայով ներխուժել Ատրպատական: Կայծակնային գրոհով
հաղթանակի հասնելու հռոմեացիների ցանկությունը ձախողվեց մի շարք մարտավարական բացթողումների հետևանքով։

  • Ինչու էր Հռոմը շահագրգիռ պարթևական արշավանքներով: Որն էր այդ թագավորությունից եկող վտանգը:

Պարթևները կրկին ջախջախեցին հռոմեական բանակը։

  • Ինչու հնարավոր չէր Հայաստանի տարածաշրջանային կարևորությունը շեշտված հակահռոմեական կամ հակապարթևական կեցվածքով վերականգնելը:
  • Որոնք էին Արտաշեսյան թագավորության անկման ներքին և արտաքին պատճառները:

Արտավազդ II-ը չկարողացավ ճիշտ քաղաքականություն վարել դա էլ դարձավ Արտաշեսյան թագավորության անկման պատճառը։

Եղիշե Չարենց, Երկիր Նաիրի,Առաջաբան

1․ Տեքստից հանել անհասկանալի բառերն ու արտահայտությունները և բառարանի օգնությամբ բացատրել։

ֆւիյյիկցիա-Պատրանք, մտացածին՝ անիրական բան:

Միրաժ- Տեսողական երևույթ, որ տեղի է ունենում շոգ կլիմաներում, մանավանդ ավազոտ անապատներում, երբ հորիզոնից դուրս գտնվող առարկաները կամ երկնքի մի մասը երևում են օդի մեջ, օդատեսիլ:

ղողանջել- զանգի ձայն

մորմոք -ցավ, կսկիծ, մռմռոտ

2․ Ո՞ր երկրի մասին էր խոսում հեղինակը։

Հայաստան, Հայաստան բոլորի սրտում բայց կոնկրետ նաև այն մարդկանց մասին որոնք չեն չոսնում հայրենիքը տևալ դեպքում ամեն մեկի հայրենիքի։

3․ Ի՞նչ կարոտի մասին էր խոսում հեղինակը։

Հայրենիքի սիրո այն ժամանակ կարոտի, որ մարդիկ չեն սիրում չեն խնասյում և թողելով հայրենիքը գնում։

4․ Մեկնաբանիր հետևյալ տողերը։

Հաճախ պատկերանում է նա ինձ որպես մի վաղեմի բարեկամ. վաղեմի ծանոթի մի նման, որին ես շատ առաջ եմ հանդիպել, բայց կորցրել եմ հետո -օրերի մշուշից ելնում է նա հաճախ, օրերի մշուշից նայում է ինձ: Երկա՜ր-երկա՜ր նայում է աչքերիս: Ասում է՝ չե՞ս ճանաչում: Մոռացե՞լ ես,-ասում է նա:-Ու սահում է էլի, թաղվում է օրերի մշուշում -կորչում է օրերում:

Հայրենիքը տեսնում է մարդուն և կարծես լացելով ասում իրեն էս տողերը, որովհեհտև լքել է և այո հենց լքել ոչ թե ուղղակի գնացել բայց նրանից որ դրսում իրեն ճանաչում են հայ հայաստանի համար ոչինչ չի փողվում

5․ Ինչո՞ւ է հեղինակը ընթերցողին

Ամեն բանաստեղծություն իմ համար կարծես ընկերական հանդիպում լինի միշտ հեղինակը պատմում է ընթերցողին բայց ոչ բոլորն են հասկանում, իսկ այս անգամ կարծես նա կոնկրետ մարդկանց է ասում կարծես հոգեբանի այց լինի ։ Ամեն մեկը կարդալուց պետք է սրտով զգա որ կարողանա հասկանա ինչի մասին խոսք է։

6․ Ի՞նչ տարբերություն կա Նաիրի երկրի և Հայաստանի միջև / ըստ ստեղծագործության/։

Նաիրին դա արտ երկրերն են որին սիրում են և կանչում որը իրենց համար դառնում է հարմար իսկ իրենց համար Հայաստանը ուղղակի դառնում մի երկիր որտեղ ծնվել են,բայց մոռացել։

Իմ գրված բանաստեղտությունը Հայենիքի մասին

Արև ես բոլորի համար

Ով գիտի սիրել
Իսկ ով չգիտի

Երբեք չի հասկանա քեզ
Հանկարծ չլացես

Արև ես ինձ համար
ԵՎ քո աշխարհի
Եվ որոշում թե կայացնեմ քեզ չեմ թողնի երբեք
Հայաստանս ինձ սովորեցրել է սիրել
Ապրել սիրով

Փոխանցելը սերը
Քեզ շատ են հարվածել

Իմ գրկում քեզ երբեք չեն կարող նեղացնել
Եվ Աստծու մոտ բոլորը պատասխան կտան

Դու Հայաստանս երբեք չլացես