1․Նկարագրել ին՞չ է գենոտիպը, ֆենոտիպը, դոմինատ և ռեցեսիվ գեները,բերել  օրինակներ։

Գենոտիպը օրգանիզմի ժառանգական տեղեկատվության ամբողջությունն է՝ այսինքն այն բոլոր գեների կոդը, որը մենք ստանում ենք մեր ծնողներից և կրում ենք մեր բջիջների մեջ։ Ի տարբերություն դրա, ֆենոտիպը այդ գեների արտաքին դրսևորումն է, այսինքն՝ այն հատկանիշները, որոնք մենք տեսնում ենք աչքով, օրինակ՝ մարդու հասակը, մաշկի գույնը կամ քթի ձևը։Ֆենոտիպը օրգանիզմի արտաքին և ներքին հատկանիշների ամբողջությունն է, որոնք ձևավորվում են գենոտիպի և շրջակա միջավայրի փոխազդեցության արդյունքում։ Սա այն է, ինչ մենք տեսնում ենք։Յուրաքանչյուր հատկանիշի համար մենք ունենք երկու գեն (ալել)՝ մեկը հորից, մյուսը՝ մորից։

Օրինակ: Կապույտ աչքերը ռեցեսիվ հատկանիշ են։

Դոմինանտ գեն (Գերակայող): Այն գենն է, որը քողարկում կամ թույլ չի տալիս մյուս գենին դրսևորվել։ Այն նշանակվում է մեծատառով (օրինակ՝ A): Եթե գենոտիպում կա գոնե մեկ դոմինանտ գեն, ապա ֆենոտիպում կերևա հենց այդ հատկանիշը։

Օրինակ: Շագանակագույն աչքերը դոմինանտ են կապույտի նկատմամբ։

Ռեցեսիվ գեն (Նահանջող): Այն գենն է, որի հատկանիշը չի դրսևորվում դոմինանտ գենի առկայության դեպքում։ Այն նշանակվում է փոքրատառով (օրինակ՝ a): Ռեցեսիվ հատկանիշը ի հայտ է գալիս միայն այն ժամանակ, երբ օրգանիզմն ունի երկու ռեցեսիվ գեն (aa):

2․Նկարագրել ժառանգականության և փոփոխականության դերը օրգանիզմների զարգացման պրոցեսում և էվոլյուցիայում։

Ժառանգականության դերը կայանում է նրանում, որ այն ապահովում է տեսակի կայունությունը սերնդեսերունդ։ Դրա շնորհիվ ծնողների հատկանիշները, հարմարվածությունը շրջակա միջավայրին և կենսաբանական ինֆորմացիան փոխանցվում են զավակներին։ Առանց ժառանգականության հնարավոր չէր լինի պահպանել տեսակի գոյությունը, քանի որ ամեն նոր սերունդ ստիպված կլիներ զրոյից սկսել իր զարգացումը։ Այն ծառայում է որպես «պահպանողական» ուժ, որը կուտակում և ամրագրում է հազարավոր տարիների ընթացքում ձեռք բերված օգտակար հատկանիշները։

Մյուս կողմից, փոփոխականությունը հանդես է գալիս որպես «նորարար» ուժ։ Այն օրգանիզմներին տալիս է նոր հատկանիշներ, որոնք նրանց ծնողները չեն ունեցել։ Սա տեղի է ունենում գենետիկական մուտացիաների կամ գեների վերախմբավորման արդյունքում։ Փոփոխականությունը ստեղծում է բազմազանություն նույն տեսակի ներսում, ինչը չափազանց կարևոր է էվոլյուցիայի համար։ Եթե բոլոր օրգանիզմները լինեին նույնական, շրջակա միջավայրի կտրուկ փոփոխության դեպքում (օրինակ՝ կլիմայի փոփոխություն կամ հիվանդություն) ամբողջ տեսակը կարող էր ոչնչանալ։ Սակայն, քանի որ փոփոխականության շնորհիվ առանձնյակները տարբերվում են, միշտ գտնվում են այնպիսիները, որոնց նոր հատկանիշները թույլ են տալիս ավելի լավ գոյատևել փոփոխված պայմաններում։

1. Դերը տնտեսությունում
   Գյուղատնտեսությունը ՀՀ տնտեսության կարևոր ճյուղերից է։ Այն ապահովում է բնակչության սննդային կարիքների մեծ մասը և զբաղվածության զգալի հատվածը, հատկապես գյուղական համայնքներում։
2. Բնական պայմաններ
   Հայաստանը լեռնային երկիր է, ունի բազմազան կլիմայական գոտիներ՝ չոր, բարեխառն և լեռնային։ Սա թույլ է տալիս աճեցնել տարբեր մշակաբույսեր, սակայն միաժամանակ ստեղծում է ռիսկային պայմաններ։
3. Հողային ռեսուրսներ
   Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը սահմանափակ են։ Մշակովի հողերը հիմնականում գտնվում են Արարատյան դաշտում, Շիրակում, Լոռիում և Սյունիքում։ Կարևոր դեր ունի ոռոգումը։
4. Բուսաբուծություն
   Զարգացած են՝
   հացահատիկային մշակաբույսեր,
   բանջարեղեն և կարտոֆիլ,
   պտղաբուծություն,խաղողագործություն և գինեգործություն։
5. Անասնաբուծություն
   Անասնաբուծությունը ներառում է խոշոր և մանր եղջերավոր անասուններ, խոզաբուծություն, թռչնաբուծություն։ Կարևոր նշանակություն ունեն կաթնամթերքն ու մսամթերքը։
6. Խնդիրներ և մարտահրավերներ
   կլիմայական ռիսկեր,
   ոռոգման համակարգերի հնացում,
   փոքր հողատարածքներ,
   տեխնիկայի և ներդրումների պակաս։
7. Զարգացման ուղղություններ
   Պետությունը իրականացնում է ծրագրեր՝ ուղղված ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրմանը, գյուղատնտեսական վարկավորմանը, ապահովագրությանը և արտահանման խթանմանը։

1. Գտնել թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին 10 անդամների գումարը, եթե
   a1=3, d=2։
   134
2. Թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին անդամը 5 է, տարբերությունը՝ 5։ Գտնել առաջին 12 անդամների գումարը։
   390
3. Գտնել 1, 4, 7, 10, … թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին 15 անդամների գումարը։
   330
4. Թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին անդամը 20 է, տարբերությունը՝ −2։ Գտնել առաջին 8 անդամների գումարը։
   104
5. Գտնել թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին 25 անդամների գումարը, եթե
   a1=1, d=1։
   325
6. Թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին անդամը 7 է, վերջինը՝ 97, իսկ անդամների քանակը՝ 16։ Գտնել պրոգրեսիայի գումարը։
   832
7. Գտնել բոլոր երկնիշ թվերի գումարը, որոնք կազմում են թվաբանական պրոգրեսիա՝ 10, 12, 14, …, 98։
   2430
8. Թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին անդամը 50 է, տարբերությունը՝ −5։ Ինչքան  է առաջին 6 անդամների գումարը։
   225
9. Գտնել 2-ից սկսվող և 2-ով աճող թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին 30 անդամների գումարը։
   948
10. Թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին անդամը 4 է, տարբերությունը՝ 3։ Գտնել այն n-ը, որի դեպքում առաջին n անդամների գումարը հավասար է 280։
    13

11. Թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին անդամը 6 է, տարբերությունը՝ 4։ Եթե առաջին n անդամների գումարը 210 է, գտնել n-ը:
    a₁=6
    d=4
    Sn=210
    Sn=2a₁+(n-1)d / 2 * n
    12 + (n-1)*4/2*n=210
12. Գտնել այն թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին անդամը, եթե d=3, n=20, իսկ գումարը՝ 650։
    d=3
    n=20
    Sn=650
    Sn=2a₁+(n-1)d/2*n
    Sn=2a₁+(20-1)*3*20/2
    650 = (2a1 + 19 *3) 10
    65 = 2a1 + 57
    2a1 = 65 — 57=8
    2a1 = 8
    a1=4
    
    
13. Թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին անդամը 1 է։ Գտնել տարբերությունը, եթե առաջին 15 անդամների գումարը 450 է։
    a1=1
    Sn=450
    450=2* 1(15-1)*d*15/2=
    30=2+14d/2
    30=1+7d
    7d=30-1
    7d = 29
    d =29/7
    d=4/1/7
    
    
    
    
14. Գտնել առաջին 50 բնական թվերի գումարը՝ օգտագործելով թվաբանական պրոգրեսիայի բանաձևը։
    Պատասխան՝ 1275: a1 = 1, d = 1, n = 50:
15. Թվաբանական պրոգրեսիայի առաջին անդամը 100 է, տարբերությունը՝ −1։ Գտնել առաջին 100 անդամների գումարը։
    5050:
16. Դասարանում առաջին շարքում նստած է 10 աշակերտ, յուրաքանչյուր հաջորդ շարքում՝ 2-ով ավելի։ Քանի՞ աշակերտ կա ընդհանուր, եթե դասարանում կա 8 շարք։
    136 աշակերտ
17. Մարզիկը առաջին օրը վազեց 2 կմ, իսկ ամեն հաջորդ օրը՝ 0.5 կմ-ով ավելի։ Քանի՞ կմ է նա վազել առաջին 10 օրում։
    42.5 կմ
18. Գրադարանում առաջին դարակում կա 15 գիրք, իսկ յուրաքանչյուր հաջորդ դարակում՝ 5-ով ավելի։ Քանի՞ գիրք կա ընդհանուր 6 դարակում։
    165 գիրք
19. Տնտեսությունում առաջին շաբաթում արտադրվել է 100 միավոր, իսկ ամեն շաբաթ արտադրանքը աճել է 20-ով։ Գտնել 12 շաբաթվա ընդհանուր արտադրանքը։
    2520 միավոր
20. Խնայողը առաջին ամսում խնայել է 5000 դրամ, իսկ ամեն հաջորդ ամսում՝ 1000 դրամ-ով ավելի։ Քանի՞ դրամ է նա խնայել 1 տարում։
    126,000 դրամ

1. Դասակարցիր նյութերն ըստ ծագման։

Անօրգանական նյութերը լինում են երկու տեսակի ՝ պարզ նյութեր և բարդ նյութե, պարզ նյութերը լինում են մետաղները և ոչ մետաղներ, իսկ բարդ նյութերը լինում են ՝օքսիդներ,աղեր,թթուներ, հիմքեր։

1. Թվարկիր՝ օքսիդների, թթուների և աղերի դասին պատկանող նյութերի օրինակներ։

CaO , CO₂,H₂SO₄, HNO₃ NaCl CaCO₃

1. Լրացրու բաց թողնված բառերը.

Ըստ քիմիական հատկանիշների՝ օքսիդները լինում են հիմնային, թթվային, և ամֆոտեր

1. Ներկայացրո’ւ կալիումի օքսիդի ստացման երկու եղանակ.
   ա)որպես քայքայման ռեակցիայի արգասիք։

K + O₂

1. բ)որպես միացման ռեակցիայի արգասիք։

K + O₂

1. Համապատասխանեցրու օքսիդի ստացման ուրվացիրը և ռեակցիայի հավասարումը.

6. Որ օքսիդներն են կոչվում՝ ա)հիմնային,

Մետաղները առաջացնում են հիմնային օքսիդներ օրինակ՝ Na₂O, CaO և այլն

բ)թթվային։

Ոչ մետաղները առաջացնում են թթվային օքսիդներ օրինակ ՝ CO₂, NO₂

7.Համապատասխանեցրու ռեակցիայի ելանյութերը և վերջանյութերը.

11. Ուղղանկյուն եռանկյան մակերեսը 30 է, իսկ էջերից մեկը՝ 5։

1.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարությունը։ 

r = 2

2.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը արտագծած  շրջանագծի շառավղի երկարությունը։ 

R = 6,5

3.Գտնել եռանկյան պարագիծը։

P = 30

12. Ուղղանկյուն եռանկյան մակերեսը 96 է, իսկ էջերից մեկը՝ 12։

1.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարությունը։ 

r = 4

2.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը արտագծած  շրջանագծի շառավղի երկարությունը։ 

R = 10

3.Գտնել եռանկյան պարագիծը։

P = 48

13. Ուղղանկյուն եռանկյան մակերեսը 150 է, իսկ էջերից մեկը՝ 20։

1.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարությունը։

r = 5

2.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը արտագծած  շրջանագծի շառավղի երկարությունը։

R = 12,5

3.Գտնել եռանկյան պարագիծը:

P = 60

14. Ուղղանկյուն եռանկյան մակերեսը  է84, իսկ էջերից մեկը՝ 24:

1.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարությունը։ 

r = 3

2.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը արտագծած  շրջանագծի շառավղի երկարությունը։

R = 12,5

3.Գտնել եռանկյան պարագիծը։

P = 56

15.  Ուղղանկյուն եռանկյան մակերեսը 54 է, իսկ էջերից մեկը՝ 12։

1.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարությունը։

r = 3

2.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը արտագծած  շրջանագծի շառավղի երկարությունը։

R = 7,5

3.Գտնել եռանկյան պարագիծը։

P = 36

16. Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը  12 է, իսկ եռանկյան արտագծած շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունը այդ էջից 4, 5 է։

1.Գտնել եռանկյան պարագիծը։

P = 36

2.Գտնել եռանկյան մակերեսը։

S = 54

3.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը արտագծած  շրջանագծի շառավղի երկարությունը։

R = 7,5

17.  Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը  7 է, իսկ եռանկյան արտագծած շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունը այդ էջից 12 է։

1.Գտնել եռանկյան պարագիծը։

P = 56

2.Գտնել եռանկյան մակերեսը։

S = 84

3.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը արտագծած  շրջանագծի շառավղի երկարությունը։

R = 12,5

18.  Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը  16 է, իսկ եռանկյան արտագծած շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունը այդ էջից 6 է։

1.Գտնել եռանկյան պարագիծը։

P = 48

2.Գտնել եռանկյան մակերեսը։

S = 96

3.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը արտագծած  շրջանագծի շառավղի երկարությունը։

R = 10

19.  Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը 4 է, իսկ եռանկյան արտագծած շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունը այդ էջից 1,5է։

1.Գտնել եռանկյան պարագիծը։

P = 12

2.Գտնել եռանկյան մակերեսը։

S = 6

3.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը արտագծած  շրջանագծի շառավղի երկարությունը։

R = 2,5

20.  Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը  12 է, իսկ եռանկյան արտագծած շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունը այդ էջից 3, 5 է։

1.Գտնել եռանկյան պարագիծը։

P ≈ 32

2.Գտնել եռանկյան մակերեսը։

S = 42

3.Գտնել ուղղանկյուն եռանկյանը արտագծած  շրջանագծի շառավղի երկարությունը։

R ≈ 6,95

1. Ուղղանկյուն եռանկյան էջերն են՝ 16 և 12:

1) Գտնել եռանկյան պարագիծը:

16 ²+12 ²=256+144=400

20*20=400

P=16²+12²+20=48

2) Գտնել ներքնաձիգի միջնակետի հեռավորությունը ուղիղ անկ յան գագաթից:

20:2=10

3) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարությունը:
(16+12-20):2=4

2. Ուղղանկյուն եռանկյան էջերն են՝ 5 և 12:

1) Գտնել եռանկյան պարագիծը:

5 ² 12²=25+144=169

13*13=169

P=5 ² +12²+13=30սմ

2) Գտնել փոքր միջնագծի երկարությունը:

60:2=30

3) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարու– թյունը:

(5+12-13):2=2

3. Ուղղանկյուն եռանկյան էջերն են՝ 15 և 20:

1) Գտնել եռանկյան պարագիծը:

15²+20²=225+400=625

25*25=625

P= 15+20+25=60

2) Գտնել ներքնաձիգի միջնակետի հեռավորությունը ուղիղ անկյան գագաթից:

60:2=30

3) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարությունը:

(15+20-25):2=5

4. Ուղղանկյուն եռանկյան էջերն են՝ 7 և 24:

1) Գտնել եռանկյան պարագիծը:

7²+24²=49+576=625

25*25=625

P=7 + 24 + 25 = 56

2) Գտնել եռանկյան ուղիղ անկյան գագաթի հեռավորությունը արտագծած շրջանագծի կենտրոնից:

25 : 2 = 12, 5

3) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարու-թյունը: 

(7 + 24 — 25) : 2 = 3

5. Ուղղանկյուն եռանկյան էջերն են՝ 9 և 12:

1) Գտնել եռանկյան պարագիծը:

81 + 144 = 225

P=9 + 12 + 15 = 36

2) Գտնել եռանկյանը՝ արտագծած շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունը ուղիղ անկյան գագաթից:

15 : 2 = 7, 5

3) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարությունը:

(9 + 12 — 15) : 2 = 3

6. Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը 15 է, իսկ ներքնաձիգը՝ 25: /

1) Գտնել եռանկյան մակերեսը։

15 * 25 : 2 = 187, 5

2) Գտնել եռանկյանը՝ ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարու-թյունը:

(15+20-25):2=10,2=5

3) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի կենտրոնի հեռա– վորությունը ուղիղ անկյան գագաթից:

d=5²

7. Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը 3 է, իսկ ներքնաձիգը՝ 5:

1) Գտնել եռանկյան մակերեսը:

3 * 5 : 2 = 7, 5

2) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարու– թյունը:

3+4-5:2=2²=1

3) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունը ուղիղ անկյան գագաթից:

d=1*2=2

8. Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը 6 է, իսկ ներքնաձիգը՝ 10:

1) Գտնել եռանկյան մակերեսը:

6 * 10 : 2 = 30

2) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարությունը:

(6+8-10):2=9

3) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունը ուղիղ անկյան գագաթից:

d=2,2

9. Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը 20 է, իսկ ներքնաձիգը՝ 25:

1) Գտնել եռանկյան մակերեսը:

20 * 25 : 2 = 250

2) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկարությունը:

20+15-25=10,2=5

3) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունը ուղիղ անկյան գագաթից:

d=5²

10. Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը 7 է, իսկ ներքնաձիգը 25 է:

1) Գտնել եռանկյան մակերեսը:

7*24:2=7*12=84

2) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավղի երկա– րությունը:

r = (7 + 24 — 25):2 =6² = 3